ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક અધિકરણ (FSSAI)એ ખાદ્ય પદાર્થોમાં ગંભીર ગેરરીતિઓ મળી આવતાં ત્રણ મોટી કંપનીઓ સામે ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. આ કંપનીઓમાં પ્રિયાગોલ્ડ બિસ્કિટ બનાવતી 'સૂર્યા ફૂડ એન્ડ એગ્રો', 'ડોડલા ડેરી' અને 'UEIR ઑર્ગેનિક ફૂડ્સ'નો સમાવેશ થાય છે.
FSSAIએ શનિવારે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા જણાવ્યું કે બિસ્કિટમાં પશુઓને ખવડાવવામાં આવતું ભૂસું, દૂધમાં ડિટર્જન્ટ અને કાસ્ટિક સોડા તથા કિસમિસમાં ખતરનાક જંતુનાશક દવાઓના અવશેષો મળી આવ્યા છે. આ ત્રણેય કંપનીઓ વિરુદ્ધ કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે.
પ્રિયાગોલ્ડ બિસ્કિટ: ફાઇબર વધારવા પશુઓનું ભૂસું ભેળવ્યું
FSSAIને એક ગ્રાહકની ફરિયાદ મળી હતી કે પ્રિયાગોલ્ડ બિસ્કિટના ઉત્પાદનમાં બેદરકારી રાખવામાં આવી રહી છે. ફરિયાદ બાદ ફૂડ સેફ્ટી ટીમે સૂર્યા ફૂડ એન્ડ એગ્રોના પ્લાન્ટનું નિરીક્ષણ કર્યું, ત્યારે ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતામાં ગંભીર ખામીઓ જોવા મળી.
તપાસ રિપોર્ટ મુજબ, કંપની બિસ્કિટમાં ફાઇબરનું પ્રમાણ વધારવા માટે જે ભૂસાનો ઉપયોગ કરી રહી હતી તે માણસોના ખાવા લાયક નહોતું. તે ભૂસું પશુઓના ચારા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત પ્લાન્ટમાં સ્વચ્છતા, જંતુ નિયંત્રણ, કર્મચારીઓની સ્વચ્છતા અને વસ્તુઓની જાળવણીમાં પણ બેદરકારી જોવા મળી હતી. FSSAIએ અગાઉ કંપનીનું લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કર્યું હતું અને હવે કોર્ટમાં કેસ ચલાવવાની કાનૂની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે.
પશુઓના ભૂસાના સેવનથી માયકોટોક્સિન અને ફંગલ ઇન્ફેક્શનનું જોખમ રહે છે તથા પાચન સંબંધી ગંભીર બીમારીઓ થઈ શકે છે.
ડોડલા ડેરી: ફુલ ક્રીમ દૂધમાં ડિટર્જન્ટ અને કાસ્ટિક સોડા
બીજો મામલો ડોડલા ડેરી સાથે સંબંધિત છે. FSSAIની ટીમે તપાસ માટે ડોડલા ડેરીના 'ફુલ ક્રીમ મિલ્ક'નું સેમ્પલ લીધું હતું. ફૂડ એનાલિસ્ટે પ્રાથમિક તપાસમાં દૂધમાં ચરબીનું પ્રમાણ નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં ઓછું જણાતાં તેને સબ-સ્ટાન્ડર્ડ (હલકી ગુણવત્તાનું) જાહેર કર્યું હતું.
કંપનીએ આ નિર્ણય સામે અપીલ કરી, ત્યારબાદ સેમ્પલને 'રેફરલ ફૂડ લેબોરેટરી'માં મોકલવામાં આવ્યું. રેફરલ લેબની તપાસમાં ખુલાસો થયો કે દૂધ માત્ર સબ-સ્ટાન્ડર્ડ જ નહોતું, પરંતુ તેમાં ડિટર્જન્ટ અને કાસ્ટિક સોડાની હાજરીને કારણે તે આરોગ્ય માટે સંપૂર્ણપણે 'અસુરક્ષિત' હતું. લેબ રિપોર્ટના આધારે ડોડલા ડેરી અને તેના ઉત્પાદન તથા માર્કેટિંગ સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓ સામે કેસ નોંધવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
દૂધમાં ડિટર્જન્ટ કે કાસ્ટિક સોડાના સેવનથી પેટમાં અલ્સર, આંતરડાંને નુકસાન તથા લિવર અને કિડની પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે.
UEIR ઓર્ગેનિક ફૂડ્સ: પીળી કિસમિસમાં ખતરનાક પેસ્ટિસાઇડ
ત્રીજી કાર્યવાહી UEIR ઓર્ગેનિક ફૂડ્સ સામે કરવામાં આવી છે. FSSAIએ કંપની દ્વારા વેચવામાં આવતી 'યેલો રેઝિન્સ' એટલે કે પીળી કિસમિસના નમૂના લઈને લેબોરેટરીમાં ટેસ્ટ કરાવ્યો હતો.
લેબોરેટરીના રિપોર્ટમાં કિસમિસમાં નિર્ધારિત ધોરણો કરતાં વધુ પેસ્ટિસાઇડ રેસિડ્યુ (કીટનાશક અવશેષો) મળી આવ્યા હતા. ઓર્ગેનિક (જૈવિક)ના નામે વેચવામાં આવતા પ્રોડક્ટમાં કેમિકલ અને પેસ્ટિસાઇડ મળવું ફૂડ સેફ્ટી નિયમોનું સીધું ઉલ્લંઘન છે. આ માટે FSSAIએ કંપની સામે કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી દીધી છે.
કિસમિસમાં પેસ્ટિસાઇડનું લાંબા સમય સુધી સેવન કરવાથી હોર્મોન અને નર્વસ સિસ્ટમ પર અસર થઈ શકે છે.
ફૂડ સેફ્ટી એક્ટ 2006: અસુરક્ષિત ખોરાક વેચવા બદલ સજા
ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક અધિનિયમ 2006 (FSS Act 2006) હેઠળ હલકી ગુણવત્તાવાળા અથવા અસુરક્ષિત ખાદ્ય પદાર્થો વેચવા એ ગુનો છે. દૂધમાં ડિટર્જન્ટ અને બિસ્કિટમાં પશુઓનું ભૂસું ભેળવવાથી ખોરાક 'અસુરક્ષિત' શ્રેણીમાં આવે છે.
આ કાયદા હેઠળ સંબંધિત કંપનીઓનું લાઇસન્સ રદ કરવા ઉપરાંત જવાબદાર અધિકારીઓ પર ભારે દંડ અને કોર્ટ ટ્રાયલ બાદ જેલની સજાની જોગવાઈ છે. FSSAIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગ્રાહકોના આરોગ્ય અને ખાદ્ય સુરક્ષા સાથે કોઈપણ પ્રકારની સમજૂતી કરવામાં આવશે નહીં.