ઘણી વખત લોકો કેટલાક દિવસો કે મહિનાઓ સુધી ઘરની બહાર રહે છે. ઘરમાં કોઈ રહેતું નથી, પંખા અને લાઈટો પણ બંધ હોય છે. તેમ છતાં વીજળીનું બિલ આવે છે અને તેમાં અમુક રકમ જોડાયેલી દેખાય છે. એવું મનમાં થાય કે વીજળી વાપરી જ નથી, તો પછી બિલ શેનું? જો તમારી સાથે પણ આવું બન્યું હોય, તો ચિંતા કરવાને બદલે બિલ ધ્યાનથી તપાસવું જરૂરી છે. ઘર બંધ હોવા છતાં બિલ આવવા પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. તેમાં દર મહિને લેવાતો ફિક્સ ચાર્જ, પાછલા બિલની બાકી રકમ, મીટર રીડિંગની ભૂલ અને બિલિંગ સિસ્ટમની ગરબડ મુખ્ય છે. આવો સરળ ભાષામાં સમજીએ.
વીજળીના બિલમાં માત્ર વપરાયેલા યુનિટના પૈસા જ નથી હોતા. વીજ વિતરણ કંપનીઓ દર મહિને ફિક્સ ચાર્જ પણ લે છે. આ ચાર્જ તમારા વીજ કનેક્શનના પ્રકાર અને મંજૂર થયેલા લોડના આધારે નક્કી થાય છે. એટલે કે તમે આખો મહિનો એક પણ પંખો કે લાઈટ ન ચલાવી હોય, તો પણ બિલ આવી શકે છે. કંપની કનેક્શન ચાલુ રાખવા બદલ આ લઘુતમ શુલ્ક વસૂલે છે. જોકે આ ચાર્જ કેટલો હશે અને તેના નિયમો શું હશે, તે તમારા રાજ્ય અને વીજ કંપની પર આધાર રાખે છે.
ઘણીવાર નવું બિલ જોઈને લાગે છે કે બંધ ઘર માટે વધુ પૈસા માંગવામાં આવ્યા છે. પણ બની શકે કે તેમાં પાછલા મહિનાની કોઈ રકમ બાકી રહી ગઈ હોય. જો તમે અગાઉનું બિલ પૂરું ન ભર્યું હોય અથવા કોઈ ચૂકવણી બાકી હોય, તો તે નવા બિલમાં ઉમેરાઈને આવે છે. અમુક કિસ્સામાં જૂની બાકી રકમ પર નિયમો અનુસાર લેટ ફી કે વ્યાજ પણ લાગી શકે છે. તેથી બિલમાં ફક્ત ચાલુ મહિનાની રકમ નહીં, પણ પાછલી બાકી રકમ અને અન્ય ચાર્જીસની વિગતો પણ ચકાસવી.
લાઈટ બિલ વીજ મીટરના રીડિંગના આધારે બનાવવામાં આવે છે. જો રીડિંગ લેતી વખતે મીટર રીડરથી ભૂલ થઈ જાય કે મીટરનો ડેટા ખોટો નોંધાય, તો બિલમાં વધુ વપરાશ દેખાઈ શકે છે. ઘણી વખત વાસ્તવિક રીડિંગ લેવાને બદલે અંદાજના આધારે એવરેજ બિલ પણ બનાવી દેવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં ઘર બંધ હોવા છતાં બિલમાં વીજ વપરાશ નોંધાઈ જાય છે. તેથી તમારા મીટર પર દેખાતા વર્તમાન રીડિંગનો ફોટો પાડીને બિલ પર લખેલા રીડિંગ સાથે સરખાવો. બંનેમાં તફાવત જણાય તો તરત જ વીજ કંપનીમાં ફરિયાદ કરીને બિલની ચકાસણી કરાવવા વિનંતી કરો.
ઘર બંધ હોવાનો અર્થ એવો નથી હોતો કે વીજળીનો વપરાશ સંપૂર્ણપણે બંધ છે. ઘણી વખત ફ્રિજ, વાઇ-ફાઇ રાઉટર, ઇન્વર્ટર કે અન્ય ઉપકરણોની સ્વિચ ચાલુ રહી જતી હોય છે. આ ઉપકરણો સતત પાવર ખેંચતા રહે છે, ભલે ઘરમાં કોઈ હાજર ન હોય. કેટલાક ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ ‘સ્ટેન્ડબાય મોડ’માં પણ થોડી વીજળી વાપરતા રહે છે. જો ઘર લાંબા સમય સુધી બંધ રહેવાનું હોય, તો તમામ પ્લગ અને મેઇન સ્વિચ બંધ છે કે નહીં તે તપાસવું જોઈએ. જો તમામ સાધનો બંધ હોય અને મીટર પણ ન ફરતું હોય, તો પછી બિલમાં વપરાશ દેખાવાનું બીજું કારણ શોધવું પડે.
ક્યારેક વીજ મીટરમાં ટેકનિકલ ખામી સર્જાવાને કારણે કે સોફ્ટવેર સિસ્ટમની ગરબડના લીધે પણ ખોટું બિલ બની શકે છે. જો મીટરનું સાચું રીડિંગ અને બિલમાં દર્શાવેલ વપરાશ મેળ ન ખાતા હોય, તો તેની તાત્કાલિક તપાસ જરૂરી છે. આવી સ્થિતિમાં વીજ કંપનીના કસ્ટમર કેર સેન્ટર, સત્તાવાર પોર્ટલ કે મોબાઇલ એપ મારફતે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. ફરિયાદ કરતી વખતે ગ્રાહક નંબર, બિલની કોપી અને મીટરના રીડિંગનો સ્પષ્ટ ફોટો સાથે રાખો. જરૂર જણાય તો મીટર ટેસ્ટિંગ કરાવવાની અરજી પણ કરી શકો છો. તપાસ બાદ ભૂલ સાબિત થતાં કંપની સુધારેલું બિલ આપે છે.
જો ઘર બંધ રહેવા છતાં અસામાન્ય રીતે વધુ બિલ મળ્યું હોય, તો આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો: બિલ પર નોંધાયેલા રીડિંગને ઘરના મીટર સાથે મેળવી જુઓ. બિલમાં ફિક્સ ચાર્જ અને પાછલી બાકી રકમ કેટલી દર્શાવી છે તે ચેક કરો. ઘરમાં કોઈ પ્લગ કે સાધન અજાણતા ચાલુ રહી ગયું છે કે નહીં તે તપાસો. અગાઉના મહિનાઓના બિલ સાથે સરખામણી કરી વપરાશનો ગ્રાફ જુઓ. ભૂલ જણાય તો સત્તાવાર ગ્રાહક સેવા કેન્દ્રમાં ફરિયાદ નોંધાવો અને કમ્પ્લેન નંબર સાચવી રાખો.