દેશના ચૂંટણી પંચે 15 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ એક પત્ર જારી કરીને 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદાર યાદીમાં ખાસ સુધારો કરવા માટે 'વિશેષ સંક્ષિપ્ત પુનરીક્ષણ' (SSR) યોજવાની જાહેરાત કરી છે. આ પ્રક્રિયા માટે 1 જાન્યુઆરી 2027ને લાયકાતની તારીખ તરીકે નક્કી કરવામાં આવી છે. પંચે તમામ સંબંધિત રાજ્યોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને પત્ર લખીને આ અંગે જાણ કરી દીધી છે.
આ 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની યાદીમાં ગુજરાત, ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, મણિપુર, ગોવા, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, છત્તીસગઢ, કેરળ, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, તમિલનાડુ, અંદમાન અને નિકોબાર, લક્ષદ્વીપ અને પુડુચેરી સામેલ છે.
403 વિધાનસભા બેઠકો ધરાવતી ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની મુદત આગામી વર્ષે 22 મેના રોજ પૂરી થઈ રહી છે. મણિપુર (60 બેઠકો), ગોવા (40 બેઠકો), પંજાબ (117 બેઠકો) અને ઉત્તરાખંડ (70 બેઠકો) વિધાનસભાની મુદત માર્ચ 2027માં પૂર્ણ થશે. 'જન પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950'ની કલમ 21 મુજબ ચૂંટણી પંચ પાસે વિધાનસભાની મુદત પૂરી થવાના 6 મહિના પહેલાં પણ ચૂંટણી યોજવાની સત્તા હોય છે. આથી ચૂંટણી ધરાવતા રાજ્યોમાં મતદાતા યાદી સમયસર સુધારવી અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.
આ ઝુંબેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નવા અને યુવા મતદાતાઓને (જેઓ પહેલીવાર મતદાન કરવાના છે) યાદીમાં જોડવાનો છે. આ ઉપરાંત, જૂની યાદીમાં રહેલી ભૂલોને સુધારીને વોટર લિસ્ટને એકદમ સચોટ અને અપડેટ બનાવવામાં આવશે.
આ વખતે ચૂંટણી પંચે એક મોટી સુવિધા એ પણ આપી છે કે, 1 જાન્યુઆરી 2027 ઉપરાંત તે પછીની ત્રણ લાયકાતની તારીખો - એટલે કે 1 એપ્રિલ, 1 જુલાઈ અને 1 ઑક્ટોબર 2027ના રોજ 18 વર્ષ પૂરા કરનારા યુવાનો પણ અગાઉથી અરજી કરી શકશે.
ચૂંટણી પંચ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલું સુધારણા કાર્યક્રમનું ટાઇમટેબલ આ મુજબ રહેશે:
મતદાન મથકોનું તર્કસંગતીકરણ/પુનઃગોઠવણ: 02 નવેમ્બર 2026 સુધીમાં
કાચી (ડ્રાફ્ટ) મતદાર યાદીની પ્રસિદ્ધિ: 12 નવેમ્બર 2026
દાવા અને વાંધા રજૂ કરવાનો સમયગાળો: 12 નવેમ્બર 2026થી 11 ડિસેમ્બર 2026
દાવા અને વાંધાઓનો નિકાલ: 28 ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં
આખરી (ફાઇનલ) મતદાર યાદીની પ્રસિદ્ધિ: 04 જાન્યુઆરી 2027
જે રાજ્યોમાં હાલમાં SIR પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અથવા તાજેતરમાં પૂર્ણ થઈ છે (જેમ કે મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી, કર્ણાટક, હરિયાણા, ઝારખંડ વગેરે), ત્યાં SSRનું સમયપત્રક પછીથી જાહેર કરાશે. જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ, જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ જેવા વિસ્તારોમાં હવામાનની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય સમયે સમયપત્રક જાહેર કરવામાં આવશે.
ઘણા લોકોને SIR અને SSR વચ્ચેનો તફાવત ખબર નથી હોતી. SSRમાં મુખ્યત્વે નવા પાત્ર લોકોને ઉમેરવા અને સામાન્ય સુધારા કરવા પર ધ્યાન અપાય છે. દાખલા તરીકે, જો તમે ઘર બદલો છો, તો સરનામું બદલવા માટે તમારે પોતે ફોર્મ ભરવું પડે છે. SIR એક બહુ વ્યાપક પ્રક્રિયા છે. આમાં બૂથ લેવલ ઑફિસર (BLO) પોતે ઘરે-ઘરે જઈને તપાસ કરે છે, મતદાતા ત્યાં રહે છે કે નહીં તેની પુષ્ટિ કરે છે અને મોટા પાયે ડેટા ઓડિટ કરે છે.