દિવાળીના તહેવાર પહેલા રાજ્યમાં ખાદ્યતેલના ભાવમાં વધારો થયો છે. સૌરાષ્ટ્રમાં ઓછા વરસાદને કારણે મગફળીનું ઉત્પાદન ઘટતાં સીંગતેલ અને કપાસિયા તેલના ભાવમાં ધરખમ વધારો નોંધાયો છે. સીંગતેલમાં પ્રતિ ડબ્બે ₹15નો વધારો થતાં નવો ભાવ વધીને ₹2,970 થી ₹3,030 સુધી પહોંચી ગયો છે. કપાસિયા તેલમાં પણ પ્રતિ ડબ્બે ₹20નો વધારો થયો છે, જેના કારણે નવો ભાવ ₹2,575 થી ₹2,625 થઈ ગયો છે.
સૌરાષ્ટ્ર પંથકમાં આ વર્ષે નહિવત અને અલ્પ વરસાદના કારણે મગફળીના ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ગત વર્ષની સરખામણીએ મગફળીના ભાવમાં પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹400 થી ₹500નો વધારો થયો છે. રાજકોટ અને ગોંડલ સહિત સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય માર્કેટિંગ યાર્ડોમાં નવી મગફળીની આવક ગત વર્ષ કરતાં 50 ટકાથી પણ ઓછી નોંધાઈ રહી છે. નવી મગફળીની ઓછી આવક અને મર્યાદિત પુરવઠાને કારણે આગામી દિવસોમાં પણ તેલના ભાવ ઊંચા રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરાઈ રહી છે.
આ પણ વાંચો....FD પર 8.6% સુધી મળશે વ્યાજ, આ બેંકોમાં મળશે બમ્પર રિટર્ન
તો બીજી તરફ આગામી તહેવારોની મોસમ પહેલાં ખાદ્ય તેલોના વધતા ભાવને નિયંત્રિત કરવા માટે, સરકારે કાચા અને શુદ્ધ ખાદ્ય તેલો પરની આયાત શુલ્કમાં ઘટાડો કર્યો છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં, સ્થાનિક બજારમાં વનસ્પતિ તેલના ભાવમાં લગભગ 20%નો વધારો થયો છે. સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર સુધી ચાલતી મુખ્ય તહેવારોની મોસમને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે; આ સમયગાળા દરમિયાન મીઠાઈઓ, નાસ્તા અને તળેલા ખાદ્ય પદાર્થોની માંગ વધવાને કારણે ખાદ્ય તેલોનો વપરાશ પણ સામાન્ય રીતે વધી જાય છે.
જણાવી દઈએ કે, કેન્દ્ર સરકારે ક્રૂડ પામ તેલ અને ક્રૂડ સોયાબીન તેલ પરની મૂળભૂત આયાત જકાત 10% થી ઘટાડીને 5% કરી છે. કૃષિ માળખાગત સુવિધા અને વિકાસ ઉપકર અને સમાજ કલ્યાણ સરચાર્જને ધ્યાનમાં લીધા પછી, બંને ક્રૂડ તેલ પરની કુલ આયાત જકાત 16.5% થી ઘટીને 11% થશે. આ ઘટાડાથી રિફાઇનર્સ માટે લેન્ડેડ કોસ્ટ (દેશની અંદર તેલની આયાત અને પ્રક્રિયા કરવાનો કુલ ખર્ચ) ઘટશે અને સ્થાનિક ખાદ્ય તેલ બજારને થોડી રાહત મળશે તેવી અપેક્ષા છે.
દેશભરમાં ભાવમાં થયેલા ઉછાળાનું મુખ્ય કારણ ભારત તેની ખાદ્ય તેલની કુલ વાર્ષિક જરૂરિયાતના 58 ટકાથી વધુ હિસ્સો આયાત કરે છે. દેશ દર વર્ષે આશરે 16 મિલિયન ટન તેલની આયાત કરે છે, જેમાં મુખ્યત્વે પામ, સોયાબીન અને સૂર્યમુખીના તેલનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામે, વૈશ્વિક ભાવ અને આયાત નીતિઓ સ્થાનિક બજાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે. વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ભાડા અને વીમા ખર્ચ, રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડો, તેમજ ઇન્ડોનેશિયા જેવા નિકાસકાર દેશો દ્વારા ખાદ્ય તેલનો ઉપયોગ બાયોફ્યુઅલના ઉત્પાદન માટે કરવાના કારણે વિશ્વભરમાં તેલના ભાવ વધારામાં ફાળો આપ્યો છે.
સૌરાષ્ટ્રમાં ઓછા વરસાદને કારણે મગફળીનું ઉત્પાદન ઘટ્યું છે, જેના લીધે સીંગતેલ અને કપાસિયા તેલના ભાવમાં વધારો થયો છે. નવી મગફળીની આવક પણ ગત વર્ષ કરતાં 50% ઓછી છે.
સરકારે કાચા અને શુદ્ધ ખાદ્ય તેલો પરની આયાત શુલ્કમાં ઘટાડો કર્યો છે. ક્રૂડ પામ તેલ અને ક્રૂડ સોયાબીન તેલ પરની મૂળભૂત આયાત જકાત 10% થી ઘટાડીને 5% કરવામાં આવી છે.
સીંગતેલમાં પ્રતિ ડબ્બે ₹15નો વધારો થતાં નવો ભાવ ₹2,970 થી ₹3,030 થયો છે. કપાસિયા તેલમાં પ્રતિ ડબ્બે ₹20નો વધારો થતાં નવો ભાવ ₹2,575 થી ₹2,625 થયો છે.
વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ભાડા, વીમા ખર્ચ, રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડો અને નિકાસકાર દેશો દ્વારા બાયોફ્યુલ માટે તેલનો ઉપયોગ ભાવ વધારામાં ફાળો આપે છે.