દેશભરમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ઝુંબેશ હેઠળ 13 કરોડથી વધુ મતદારોના નામ કાઢી નાખવાના વિવાદ વચ્ચે ભારતના ચૂંટણી પંચે માહિતી અધિકાર (RTI) હેઠળ એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. મતદાર યાદીમાં ખામીઓ શોધવા માટે કયા સોફ્ટવેર, એપ કે AI ટૂલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, તેની વિગતો કે વર્ઝન જાહેર કરવાનો પંચે ઇનકાર કર્યો છે.
તેલંગાણાના કરીમનગરના સામાજિક કાર્યકર એમ. એ. મુજીબ અય્યૂબે આ અંગે RTI અરજી દાખલ કરી હતી. તેમણે પૂછ્યું હતું કે મતદાર ડેટામાં ખામી શોધવા કયા AI પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ થયો, શું સિસ્ટમ આપોઆપ નામ ચિહ્નિત કરે છે અને કોઈ વૈધ મતદારનું નામ ભૂલથી ન કપાય તે માટે શું સુરક્ષા છે.
ચૂંટણી પંચે 16 ઓક્ટોબરે આપેલા જવાબમાં જણાવ્યું કે આ માહિતી 'કમર્શિયલ કોન્ફિડન્સ, ટ્રેડ સિક્રેટ અને ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી' સાથે સંબંધિત છે, તેથી RTI કાયદાની કલમ 8(1)(d) હેઠળ તેને જાહેર કરવામાંથી મુક્તિ છે. પંચે કલમ 8(1)(g)નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જે વ્યક્તિગત સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકતી માહિતી રોકવા સાથે સંબંધિત છે. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું કે SIR માટે કોઈ નવું સોફ્ટવેર ખરીદવામાં આવ્યું નથી અને નામ ઉમેરવા કે દૂર કરવાનો અંતિમ કાનૂની અધિકાર સંબંધિત ક્ષેત્રના ઇલેક્ટરોલ રજીસ્ટ્રેશન ઓફિસર (ERO) પાસે જ છે.
આ જવાબ પર પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર ઓ. પી. રાવતે પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે આ કાનૂની બાબત છે અને અરજદારે આ નિર્ણય સામે પ્રથમ અપીલ દાખલ કરવી જોઈએ. પંચ જે પ્રશ્નોના જવાબ આપવાથી બચી રહ્યું છે, તે અપીલ દ્વારા માંગવા જોઈએ.
ઉલ્લેખનીય છે કે દેશભરમાંથી 13 કરોડથી વધુ મતદારોના નામ ડિલીટ થતાં રાજકીય પક્ષો અને નાગરિક સંગઠનો સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત ઈરોનેટ (ERONET) પોર્ટલની ભૂમિકા અને પંચના આંતરિક મતભેદોને લઈને પણ ભૂતકાળમાં વિવાદો સામે આવી ચૂક્યા છે. હવે RTIના આ જવાબથી પારદર્શિતા અંગેનો વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે.