રોજિંદા જીવનની નાની-નાની વસ્તુઓ, પરિવારના સભ્યોના નામ કે પોતાના ઘરનું સરનામું અચાનક ભૂલી જવાને આપણે ઘણી વાર વધતી ઉંમરની સામાન્ય અસર માનીને નજરઅંદાજ કરી દઈએ છીએ. પણ આરોગ્ય નિષ્ણાતો કહે છે કે આવી ઘટનાઓ અલ્ઝાઈમર રોગનું પ્રારંભિક લક્ષણ હોઈ શકે છે.
દેશમાં અલ્ઝાઈમરના દર્દીઓની સંખ્યા ધીમે ધીમે વધી રહી છે. એક રિપોર્ટના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2050 સુધીમાં ભારતમાં દર પાંચમાંથી લગભગ એક વડીલને કોઈને કોઈ સ્તરે અલ્ઝાઈમર થઈ શકે છે. વિશ્વ અલ્ઝાઈમર દિવસ નજીક આવી રહ્યો છે ત્યારે આ આંકડાએ રોગના વહેલા નિદાન અને જાગૃતિ અંગેની ચિંતા વધારી છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ગુજરાતમાં પણ યાદશક્તિ અને વિચારવા-સમજવામાં તકલીફ થતી હોય તેવા દર્દીઓની સંખ્યા વધી છે. અલ્ઝાઈમર સામાન્ય રીતે 60-65 વર્ષની ઉંમર પછી વધુ થાય છે અને ઉંમર વધવા સાથે જોખમ પણ વધે છે. જોકે 65 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોમાં પણ ડિમેન્શિયા થઈ શકે છે.
વધતી ઉંમર સાથે ભૂલવાની ટેવને સ્વાભાવિક ગણવાની માન્યતા અલ્ઝાઈમરના વહેલા નિદાનમાં સૌથી મોટા અવરોધોમાંની એક બની રહી છે.
આ લક્ષણોને નજરઅંદાજ ન કરવા જોઈએ:
• વારંવાર એક જ માહિતી ભૂલી જવી
• એક જ પ્રશ્ન વારંવાર પૂછવો
• જાણીતા કામ કરવામાં મુશ્કેલી થવી
• યોગ્ય શબ્દો શોધવામાં પરેશાની થવી
• નિર્ણયો લેવામાં મુશ્કેલી થવી
• જાણીતી જગ્યાઓએ પણ રસ્તો ભૂલી જવો
• વર્તનમાં ફેરફાર દેખાવો
કોઈ નામ ભૂલી જવું કે કોઈ વસ્તુ ખોટી જગ્યાએ મૂકી દેવી એ વધતી ઉંમરની સામાન્ય ભૂલ હોઈ શકે છે. પણ અલ્ઝાઈમરમાં યાદશક્તિની સમસ્યાઓ ધીમે ધીમે ગંભીર બનતી જાય છે અને રોજિંદા જીવન પર અસર કરવા લાગે છે.
ન્યુરોલોજિસ્ટના જણાવ્યા અનુસાર જે લોકો તણાવપૂર્ણ જીવન જીવે છે, જેમનું બ્લડ પ્રેશર કે ડાયાબિટીસ નિયંત્રણમાં નથી અને જેમના પરિવારમાં અલ્ઝાઈમરનો ઇતિહાસ છે, તેમને આ બીમારીનું જોખમ વધુ હોઈ શકે છે. શરૂઆતી સારવારથી બીમારી વધવાની ઝડપ ધીમી પડી શકે છે.
ઘણા વડીલો ડૉક્ટરની સલાહ લેવાનું ટાળે છે કારણ કે તેમને લાગે છે કે ભૂલવાની ટેવ વધતી ઉંમરનો સ્વાભાવિક ભાગ છે. પણ લક્ષણો હળવા હોય તો પણ ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
મગજને સક્રિય રાખવા શું કરવું?
હોબી ક્લાસમાં જોડાવું, કોઈ નવી ભાષા કે મ્યુઝિકલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ શીખવું, પઝલ અને ક્રોસવર્ડ ઉકેલવા, પુસ્તકો વાંચવા, લેખ કે કવિતા લખવી — આવી પ્રવૃત્તિઓ મગજને વ્યસ્ત રાખવામાં મદદ કરે છે. નિષ્ણાતો રોજિંદા કામો માટે ડિજિટલ ઉપકરણો પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ઘટાડવાની અને મગજને કસરત કરાવતા કામોને પ્રોત્સાહન આપવાની સલાહ પણ આપે છે.
40 વર્ષની ઉંમર પછી બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ નિયંત્રણમાં રાખવા, ફળ, શાકભાજી અને કઠોળ જેવો પૌષ્ટિક ખોરાક લેવો અને નિયમિત યોગ કરવો જોઈએ. વડીલોએ એકલતાથી બચવું જોઈએ અને લોકો સાથે નિયમિત મળતા-જૂલતા રહેવું જોઈએ.
અસ્વીકરણ: આ લેખમાં આપેલી માહિતી માત્ર સામાન્ય જાણકારી માટે છે. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ પણ પગલું ભરતા પહેલા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ જરૂર લો.