પ્રખ્યાત કાર્ડિયોથોરેસિક સર્જન અને અભિનેત્રી માધુરી દીક્ષિતના પતિ ડૉ. શ્રીરામ નેનેનું પહેલું પુસ્તક ‘21 ડેઝ ટુ ગુડ હેલ્થ’ 10 ઓક્ટોબરે લોન્ચ થયું. આ પુસ્તકમાં તેમણે તંદુરસ્ત રહેવાના સરળ ઉપાયો જણાવ્યા છે. દિવ્ય ભાસ્કર સાથેની વાતચીતમાં ડૉ. નેનેએ ખાણીપીણી, કસરત, ઊંઘ અને તણાવ અંગે ઘણા પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા. તેમણે કહ્યું કે નાની-નાની સારી આદતો લાંબા સમય સુધી સ્વાસ્થ્ય સારું રાખવામાં મદદ કરે છે. તેમણે પત્ની માધુરીની ફિટનેસ આદતો અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ખોટી માહિતીઓ વિશે પણ વાત કરી.
પ્રશ્ન: ‘21 ડેઝ ટુ ગુડ હેલ્થ’ લખવાનો વિચાર કેવી રીતે આવ્યો?
જવાબ: હાર્ટ સર્જન તરીકે મેં ઘણા દર્દીઓને જીવનની છેલ્લી ક્ષણોમાં આવતા જોયા છે. અમે થોડા મિલીમીટર અને મિલીસેકન્ડના તફાવતથી તેમનો જીવ બચાવી લઈએ છીએ, પણ 20-30 વર્ષની ખરાબ લાઈફસ્ટાઈલની અસર તરત ઠીક કરી શકતા નથી. તેથી લાગ્યું કે લોકોને બીમારી ન થાય તે પહેલાં સારી આદતો શીખવવી જોઈએ. આ જ પુસ્તક લખવાની પ્રેરણા બની.
પ્રશ્ન: 21 દિવસ સારી આદતો અપનાવવાથી આખી જિંદગી સ્વાસ્થ્ય સારું રહી શકે?
જવાબ: 1960ના દાયકામાં પ્લાસ્ટિક સર્જન મેક્સવેલ માલ્ટ્ઝે બદલાવ સમજવામાં 21 દિવસ લાગવાની વાત કહી હતી. નવા આંકડા મુજબ, નવી આદતો પૂરી રીતે અપનાવવામાં 56 થી 66 દિવસ લાગી શકે છે. પણ સૌથી જરૂરી છે સતત પ્રયત્ન. પુસ્તકમાં મેં સ્વાસ્થ્યના પાંચ આધાર જણાવ્યા છે – ખાણીપીણી, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ઊંઘ, તણાવ અને વિચાર તથા લોકો સાથેનું જોડાણ અને જીવનનો ઉદ્દેશ્ય. આને રોજિંદી જિંદગીનો ભાગ બનાવી લો, તો મોટો બદલાવ આવી શકે છે.
ડૉ. શ્રીરામ નેનેએ 12 ફેબ્રુઆરી 1967માં લંડન, યુકેમાં એક ભારતીય પ્રવાસી પરિવારમાં જન્મ લીધો હતો. તેમનો ઉછેર અમેરિકાના કેલિફોર્નિયામાં થયો.
પ્રશ્ન: સોશિયલ મીડિયા પર સ્વાસ્થ્ય વિશે આટલી માહિતી છે, સાચી-ખોટી કેવી રીતે ઓળખવી?
જવાબ: મહામારી દરમિયાન ઘણા લોકો પોતાને નિષ્ણાત ગણાવવા લાગ્યા હતા. તેથી જોવું જરૂરી છે કે માહિતી કોણ આપી રહ્યું છે અને તેની પાછળ યોગ્ય સંશોધન છે કે નહીં. ઘણા ઈન્ફ્લુએન્સર્સ નક્કર આંકડા વગર દાવો કરે છે. કેટલીક વસ્તુઓનું પરીક્ષણ માત્ર ઉંદર પર થયું હોય છે, પણ તેને માણસો માટે સાચું બતાવવામાં આવે છે. એ પણ જોવું જોઈએ કે સંશોધન કોઈ ઉદ્યોગના ફાયદા માટે તો નથી કરવામાં આવ્યું ને. માહિતીનો સ્ત્રોત તપાસો અને તેની પાછળના આંકડા સમજો. AI થી મળેલી માહિતીને પણ તપાસ્યા વગર સાચી ન માનવી જોઈએ.
પ્રશ્ન: ભારતમાં બદલાતી લાઈફસ્ટાઈલ અને ખાનપાન અંગે તમને સૌથી વધુ ચિંતા કઈ વાતની છે?
જવાબ: ખાનપાન સૌથી મહત્ત્વનું છે. આપણે કૃષિ આધારિત સમાજમાંથી ઔદ્યોગિક સમાજ તરફ આગળ વધ્યા છીએ, જ્યાં વધુ કેલરીવાળો ખોરાક સરળતાથી મળી જાય છે. બીજી તરફ, આપણી શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ ઘટી ગઈ છે. તમે એક કલાક જીમમાં કસરત કરો, પણ બાકીના સાડા અગિયાર કલાક બેસી રહો, તો માત્ર કસરત પૂરતી નહીં થાય. દિવસભરની પ્રવૃત્તિઓ અને ખાનપાન, બંને પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
પ્રશ્ન: સારા સ્વાસ્થ્ય માટે ડાયટ અને કસરત સિવાય શું જરૂરી છે?
જવાબ: સારી ઊંઘ, માનસિક શાંતિ અને તણાવ પર નિયંત્રણ પણ એટલા જ જરૂરી છે. ફોન, ઓટીટી અને સોશિયલ મીડિયા ઘણો સમય લે છે. આપણે થોડા સમય માટે આનાથી દૂર રહેવું જોઈએ. બાળકો પણ મોટાઓને જોઈને શીખે છે. આજે રેસ્ટોરન્ટમાં પણ લોકો ફોનમાં વ્યસ્ત રહે છે. ક્યારેક ફોનને એક કલાક માટે અલગ રાખીને પરિવાર સાથે સમય વિતાવો. હું જીમમાં એક કલાક માટે મારો ફોન બંધ કરી દઉં છું, જેથી શાંતિથી કસરત કરી શકું.
પ્રશ્ન: માધુરી દીક્ષિતની સૌથી સારી સ્વાસ્થ્ય અને ફિટનેસ આદત કઈ છે?
જવાબ: તે ખૂબ જ અનુશાસિત છે. મને તેમની ડાન્સ કરવાની આદત સૌથી વધુ ગમે છે. તે ડાન્સનો આનંદ લે છે. આ તેમના માટે શારીરિક પ્રવૃત્તિ સાથે સામાજિક અને આધ્યાત્મિક અનુભવ પણ છે. જો તમને એવી કસરત મળી જાય, જેનો તમે આનંદ લેતા હોવ, તો તેને સતત કરવી સરળ બની જાય છે. તે ખાનપાન અંગે પણ અનુશાસિત છે અને ચીટ મીલ દરમિયાન પણ ખાવાના પ્રમાણનું ધ્યાન રાખે છે.
પ્રશ્ન: ઘરમાં વધુ કડક કોણ છે, તમે કે માધુરી?
જવાબ: હું બાળકોના મામલે વધુ કડક છું, જ્યારે સ્વાસ્થ્યના મામલે માધુરી વધુ કડક છે.
ડૉ. નેને અને માધુરી દીક્ષિતે 1999માં લગ્ન કર્યા હતા. બંનેના બે પુત્રો આરિન અને રયાન છે.