દિવાળીના તહેવારોમાં ઓનલાઇન ખરીદી અને ડિસ્કાઉન્ટની લાલચ સામાન્ય છે. પરંતુ આ સમયનો ફાયદો સાયબર ગુનેગારો પણ ઉઠાવે છે. તેઓ નકલી વેબસાઇટ્સ, છેતરપિંડીભરી ઓફરો અને હાનિકારક લિંક્સ દ્વારા લોકોને છેતરવાનો પ્રયાસ કરે છે. ઉતાવળમાં ઘણીવાર આપણે ખરાઈ કર્યા વિના લિંક્સ પર ક્લિક કરી દઈએ છીએ, જેનાથી આપણી મહેનતની કમાણી અને અંગત માહિતી જોખમમાં આવી શકે છે. તેથી તહેવારોની સીઝનમાં ઓનલાઇન ખરીદી કરતી વખતે કેટલીક સાવચેતીઓ રાખવી જરૂરી છે.
જો તમને સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ મોંઘા સ્માર્ટફોન કે ગેજેટ પર 70-80% ડિસ્કાઉન્ટ જોવા મળે, તો તરત તેના પર વિશ્વાસ ન કરો. ઘણી છેતરપિંડી કરતી વેબસાઇટ્સ મોંઘી વસ્તુઓ ખૂબ સસ્તા ભાવે વેચવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ તેમનો હેતુ સામાન પહોંચાડવાનો નહીં, પરંતુ તમારા પૈસા પડાવીને ગાયબ થઈ જવાનો હોય છે. ખરીદી કરતા પહેલા હંમેશા બ્રાન્ડની અધિકૃત વેબસાઇટ અથવા વિશ્વસનીય શોપિંગ પ્લેટફોર્મ પર કિંમત તપાસી લો. 'કાઉન્ટડાઉન ટાઈમર' અથવા 'માત્ર 3 વસ્તુઓ બાકી છે' જેવા સંદેશાઓથી સાવચેત રહો; આવી યુક્તિઓ તમને ઉતાવળમાં નિર્ણય લેવા માટે દબાણ કરવા માટે વપરાય છે.
જો તમને વોટ્સએપ કે SMS દ્વારા એવો સંદેશ મળે કે તમે આઈફોન, સોનાનો સિક્કો કે શોપિંગ વાઉચર જીત્યા છો, તો સાવધાન રહો. આવા સંદેશાઓમાં આપેલી લિંક્સ પર ક્લિક કરવાથી તમારો વ્યક્તિગત ડેટા અને કાર્ડની વિગતો ચોરાઈ શકે છે. યાદ રાખો, કોઈ પણ ઈનામ મેળવવા માટે તમારે ક્યારેય તમારો UPI PIN કે OTP શેર કરવાની જરૂર હોતી નથી. જો કોઈ અજાણ્યું પેજ આવી વિગતો માંગે, તો તરત જ તે પેજ બંધ કરી દો.
ઠગ લોકો ઘણીવાર જાણીતા શોપિંગ પોર્ટલ જેવી જ દેખાતી નકલી વેબસાઇટ્સ બનાવે છે; તેમના URLમાં એક કે બે અક્ષરોનો ફરક હોઈ શકે છે. પેમેન્ટ કરતા પહેલા વેબસાઇટનું એડ્રેસ, 'Contact Us' વિભાગ અને 'રિટર્ન પોલિસી' તપાસો. અજાણી લિંક્સ પરથી ક્યારેય APK ફાઇલો ડાઉનલોડ કરશો નહીં. એપ્સ હંમેશા માત્ર Google Play Store અથવા Apple App Store પરથી જ ઇન્સ્ટોલ કરો.
જો તમને એવો સંદેશ મળે કે તમારું પાર્સલ અટવાઈ ગયું છે અથવા સરનામું અપડેટ કરવાની જરૂર છે, તો તેમાં આપેલી લિંક્સ પર ક્લિક કરશો નહીં. ગ્રાહક સેવાના નંબર હંમેશા કંપનીની અધિકૃત વેબસાઇટ અથવા એપ પરથી જ મેળવો. ક્યારેય પણ કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે OTP કે UPI PIN શેર કરશો નહીં, અથવા તમારા ફોનનું 'સ્ક્રીન-શેરિંગ' એક્સેસ તેમને આપશો નહીં. ઓર્ડરની વિગતો હંમેશા શોપિંગ એપમાં જઈને જાતે ચકાસી લો.
ઓનલાઇન ખરીદી કરતી વખતે સુરક્ષિત રહેવા માટે વેબસાઇટનું સરનામું જાતે ટાઈપ કરો અથવા અધિકૃત એપનો ઉપયોગ કરો. પ્લેટફોર્મની સુરક્ષિત પેમેન્ટ સિસ્ટમનો જ ઉપયોગ કરો. કોઈ અજાણી સાઇટ પરથી ખરીદી કરતા પહેલા તેના રિવ્યૂ તપાસી લો. દરેક એકાઉન્ટ માટે અલગ અને મજબૂત પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરો. 'ટુ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન' સક્રિય કરો. કોઈના દબાણમાં આવીને પેમેન્ટ કરશો નહીં, જેમ કે જ્યારે તમને અસામાન્ય રીતે મોટું ડિસ્કાઉન્ટ આપવામાં આવે અથવા તાત્કાલિક પગલાં લેવા માટે દબાણ કરવામાં આવે.
જો તમને શંકા હોય કે તમે છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા છો, તો તરત જ તમારી બેંકનો સંપર્ક કરો અને તમારું કાર્ડ કે એકાઉન્ટ બ્લોક કરાવો. જે એકાઉન્ટ્સ પ્રભાવિત થયા હોય તેના પાસવર્ડ બદલી નાખો અને જો તમે કોઈ શંકાસ્પદ એપ ડાઉનલોડ કરી હોય, તો તેને ડિલીટ કરી દો. ત્યારબાદ, cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો અથવા હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કૉલ કરો. ઘટનાની તાત્કાલિક જાણ કરવાથી તમારા નાણાં પાછા મેળવવાની અથવા તેને સુરક્ષિત કરવાની શક્યતા વધી જાય છે.