દિવાળીના પર્વને ધનની દેવી મા લક્ષ્મીને પ્રસન્ન કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અને શાસ્ત્રો અનુસાર, જે પરિવારો દિવાળીએ વિધિપૂર્વક પૂજા-અર્ચના કરે છે અને કેટલીક ખાસ આદતોનું પાલન કરે છે, તેમના ઘરમાં મા લક્ષ્મી સ્થાયી વાસ કરે છે. શાસ્ત્રોમાં એવા ઘરોનું વર્ણન મળે છે જ્યાં લક્ષ્મીજી સ્વયં પધારે છે અને પોતાની કૃપા વરસાવે છે.
આ માન્યતાઓ ધાર્મિક ગ્રંથો પર આધારિત છે, વૈજ્ઞાનિક પુરાવા નથી. છતાં આ આદતોમાં સ્વચ્છતા, આદર અને શાંતિ જેવા મૂલ્યો સામેલ છે, જે કોઈ પણ પરિવાર માટે ઉપયોગી છે.
1. સ્વચ્છતા અને પવિત્રતા
માન્યતા છે કે જે ઘરમાં સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રખાય છે, ત્યાં જ લક્ષ્મીનો વાસ થાય છે. ઘરમાં ધૂળ, કરોળિયાના જાળા કે તૂટેલો-ભંગાર ન રહે તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. આવા પવિત્ર વાતાવરણમાં લક્ષ્મીજી સદા બિરાજમાન રહે છે એવું શાસ્ત્રો કહે છે.
2. સ્ત્રીઓનું સન્માન અને શાંત વાતાવરણ
જે ઘરમાં મહિલાઓને ગૃહલક્ષ્મીનો દરજ્જો આપી તેમનું આદર-સન્માન થાય છે, તે ઘર પર મા લક્ષ્મી પ્રસન્ન રહે છે. તેનાથી વિરુદ્ધ, જ્યાં કંકાસ અને ઝઘડાનું વાતાવરણ હોય ત્યાં દરિદ્રતાનો વાસ મનાય છે. તેથી ઘરમાં સુખ-શાંતિ જાળવવી જરૂરી ગણાય છે.
3. રાત્રે એંઠા વાસણો ન રાખવા
રાત્રે રસોડામાં એંઠા વાસણો સાફ કર્યા વિના છોડી દેવા અશુભ મનાય છે. માન્યતા મુજબ આમ કરવાથી મા અન્નપૂર્ણા અને મા લક્ષ્મી નારાજ થાય છે, જેના કારણે પરિવારને આર્થિક તંગીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
4. અતિથિ સત્કાર અને દાન-પુણ્ય
જે ઘરેથી કોઈ ભૂખ્યો કે જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિ ખાલી હાથે પાછો ન ફરે અને જ્યાં શક્તિ મુજબ દાન-પુણ્ય તથા પરોપકાર થાય છે, તેવા ઘરમાં અન્ન અને ધન-ધાન્યની અછત સર્જાતી નથી એવું મનાય છે.
5. દિવાળીની રાત્રે જાગરણ અને ભક્તિ
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, કારતક અમાસની રાત્રે દેવી લક્ષ્મી પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરે છે અને જુએ છે કે કોણ જાગૃત રહીને તેમની પ્રતીક્ષા કરી રહ્યું છે. તેથી દિવાળીની રાત્રે આળસમાં સૂઈ રહેવું ટાળવું જોઈએ એવું ગણાય છે. જે લોકો દીવા પ્રગટાવી મંત્ર જાપ, શ્રી સૂક્તમનો પાઠ, કનકધારા સ્તોત્ર કે ભગવતીની આરાધનામાં લીન રહે છે, તેમના પર લક્ષ્મીજીની વિશેષ કૃપા વરસે છે એવી માન્યતા છે.