દિવાળીનો તહેવાર પૂરો થયા પછી ઘણા લોકોને આંખોમાં બળતરા, લાલાશ, પાણી આવવું અથવા ગળામાં ખારાશની તકલીફ થાય છે. તેનું મુખ્ય કારણ ફટાકડાનો ધુમાડો અને હવામાં વધેલું પ્રદૂષણ હોઈ શકે છે. દિવાળી દરમિયાન લોકો લાંબા સમય સુધી બહાર રહે છે, ફટાકડા ફોડે છે અને પરિવાર સાથે સમય વિતાવે છે. આ દરમિયાન ધુમાળો, ધૂળ અને હવામાં રહેલા બારીક કણો આંખો અને ગળાને પરેશાન કરી શકે છે.
આંખોમાં થતી બળતરા હંમેશા ગંભીર નથી હોતી, પણ તેને અવગણવી ન જોઈએ. ખાસ કરીને જો બળતરા સાથે અસહ્ય દુખાવો, ઝાંખું દેખાવું અથવા તેજ રોશનીથી તકલીફ થાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
દિવાળી પછી આંખોમાં બળતરા કેમ થાય છે?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ફટાકડાનો ધુમાડો, બારીક કણો અને રસાયણો આંખની બહારની સપાટીને પરેશાન કરે છે. આનાથી આંખો લાલ થાય, બળતરા કે ખંજવાળ આવે અને પાણી આવે. ફટાકડાની વધુ નજીક રહેવાથી અથવા ઓછી દ્રશ્યતા વાળી જગ્યાએ ધુમાડો ભરાઈ જવાથી તકલીફ વધે છે. દિવાળી દરમિયાન હવામાં પ્રદૂષણ વધતાં આંખોની તકલીફ પણ વધે છે.
હવામાંના બારીક કણો આંખની સપાટીને અસર કરે છે. જેમને પહેલેથી આંખમાં સૂકાપણું કે એલર્જી હોય, તેમને આ તકલીફ વધુ થાય છે. ધૂળ, રાખ અને અન્ય કણો પણ આંખમાં જઈ શકે છે, જાણે આંખમાં કંઈક ફસાયું હોય તેવું લાગે. આવી સ્થિતિમાં આંખો ચોળવાથી તકલીફ વધે છે.
ગળામાં ખારાશ અને આંખોમાં બળતરા સાથે આ લક્ષણો પણ દેખાય છે
ધુમાડા અને પ્રદૂષણના સંપર્કમાં આવ્યા પછી દરેક વ્યક્તિમાં લક્ષણો સરખા નથી હોતા. કોઈને હળવી બળતરા થાય છે તો કોઈને વધુ તકલીફ. આંખોમાં લાલાશ, બળતરા, ખંજવાળ, વધુ પાણી આવવું, સૂકાપણું અને આંખમાં કંઈક ખૂંપવા જેવું લાગવું તે સામાન્ય લક્ષણો છે. તેજ રોશની જોવામાં પણ તકલીફ થઈ શકે છે. ધુમાડો અને પ્રદૂષકો ગળામાં ખારાશ અને અસ્વસ્થતા પેદા કરે છે.
આંખોની બળતરાથી રાહત મેળવવા શું કરવું?
સૌથી પહેલાં પોતાને ધુમાડા અને પ્રદૂષણથી દૂર કરો. જો બહાર ધુમાડો વધુ હોય તો સ્વચ્છ હવા વાળી જગ્યાએ જાઓ. સતત ધુમાડાના સંપર્કમાં રહેવાથી બળતરા ચાલુ રહે છે. જો આંખમાં ધૂળ કે બહારનો કણ જાય તો સ્વચ્છ પાણી અથવા સ્ટેરાઈલ સલાઈનથી ધીમે-ધીમે ધોઈ શકાય. આંખોને ચોળવાથી બચો. આંગળી, ટિશ્યૂ કે કોટન બડથી આંખની અંદરનો કણ કાઢવાનો પ્રયાસ ન કરો.
બંધ પાંપણો પર સ્વચ્છ અને ઠંડી પટ્ટી રાખવાથી હળવી બળતરા, ખંજવાળ અને તકલીફમાં રાહત મળે છે. પરંતુ આંખમાં ઈજા થઈ હોય કે ગંભીર સમસ્યા હોય તો ફક્ત ઠંડી પટ્ટી પર નિર્ભર ન રહો.
આંખમાં સૂકાપણું લાગે તો આર્ટિફિશિયલ ટિયર્સ મદદ કરે છે. જરૂર પડે તો પ્રિઝર્વેટિવ-ફ્રી આર્ટિફિશિયલ ટિયર્સ વાપરી શકાય. પરંતુ એન્ટીબાયોટિક, સ્ટેરોઈડ અથવા લાલાશ ઓછી કરવા વાળા ડ્રોપ્સ ડૉક્ટરની સલાહ વગર ન વાપરો. જો કોન્ટેક્ટ લેન્સ પહેરો છો અને આંખમાં બળતરા થાય તો તરત જ તેને કાઢી નાખો. આંખો ઠીક થાય ત્યાં સુધી કોન્ટેક્ટ લેન્સ ન પહેરો. બળતરા, દુખાવો, લાલાશ કે ઝાંખું દેખાવું ચાલુ રહે તો આંખના ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.
દિવાળી પછી આંખોને કેવી રીતે બચાવવી?
દિવાળી પછી પણ હવામાં ધુમાડો કે પ્રદૂષણ હોય તો બહાર વધુ સમય ન વિતાવો. જ્યારે બહારની હવા ખરાબ હોય ત્યારે બારીઓ બંધ રાખવી મદદરૂપ થાય. ફટાકડાની આસપાસ ઊભા રહેવાથી બચો અને સળગતા ફટાકડાની ખૂબ નજીક ન જાઓ. ફટાકડા ફોડ્યા પછી ગંદા હાથોથી આંખોને ન અડો. ફટાકડાને અડ્યા પછી હાથ સારી રીતે ધોવો.
જેમને આંખમાં સૂકાપણું હોય તેઓ ડૉક્ટરની સલાહથી આર્ટિફિશિયલ ટિયર્સ વાપરી શકે. બાળકોનું ખાસ ધ્યાન રાખો અને તેમને ફટાકડાથી સુરક્ષિત અંતરે રાખો.
ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે?
જો આંખોની લાલાશ, ખંજવાળ કે પાણી આવવું ધુમાડાથી દૂર થયા પછી પણ ઠીક ન થાય અથવા વધતું જાય તો ડૉક્ટરની સલાહ લો. આંખમાં અસહ્ય દુખાવો, ખૂબ બળતરા, આંખ ખોલવામાં તકલીફ, ઝાંખું કે ઓછું દેખાવું અને રોશનીથી વધુ તકલીફ જેવા લક્ષણોને સામાન્ય બળતરા સમજીને અવગણો નહીં.
ડિસ્ક્લેમર: આ માહિતી સંશોધન અભ્યાસો અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય પર આધારિત છે. કોઈપણ સમસ્યા માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી.