દિવાળીના તહેવાર પર શુકનના કવરમાં રોકડ ભેટ મળવી સામાન્ય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ ભેટ પર પણ આવકવેરો લાગી શકે છે? આવકવેરા નિયમો અનુસાર, જે વ્યક્તિ તમારો નજીકનો સંબંધી નથી એવી વ્યક્તિ તરફથી વર્ષ દરમિયાન મળેલી રોકડ ભેટની કુલ રકમ ₹50,000 થી વધુ થાય તો તેના પર ટેક્સ ભરવો પડી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારા પાડોશીએ દિવાળી પર ₹51,000 રોકડા આપ્યા હોય, તો આખી રકમ કરપાત્ર બને છે. આ રકમને 'અન્ય સ્રોતોમાંથી આવક' ગણવામાં આવે છે અને તમારા ટેક્સ સ્લેબ મુજબ તેના પર ટેક્સ વસૂલાય છે. બીજી તરફ, જો કોઈ મિત્ર પાસેથી વર્ષ દરમિયાન કુલ ₹40,000 રોકડા મળ્યા હોય, તો સામાન્ય રીતે તેના પર ટેક્સ લાગતો નથી. પરંતુ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે આખા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન મળેલી તમામ ભેટોની કુલ રકમ ગણવામાં આવે છે.
પરિવાર તરફથી મળેલી રોકડ ભેટ પર સામાન્ય રીતે ટેક્સ લાગતો નથી. જો તમારા માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન, પતિ-પત્ની કે દાદા-દાદી તમને રોકડ ભેટ આપે, તો રકમ ગમે તેટલી હોય, તેના પર ટેક્સ લાગતો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, પિતા તરફથી ₹1 લાખ મળે તો પણ તમારે આવકવેરો ચૂકવવો પડતો નથી. જોકે, દરેક પરિચિત કે દૂરના સંબંધીને આ છૂટ મળતી નથી. તેથી ભેટ આપનાર વ્યક્તિ આવકવેરા કાયદા હેઠળ 'સંબંધી'ની વ્યાખ્યામાં આવે છે કે નહીં તે જાણવું જરૂરી છે.
લગ્નના પ્રસંગે મળેલી ભેટો માટે આવકવેરા નિયમોમાં વિશેષ કરમુક્તિ છે, જેમાં રકમની કોઈ મર્યાદા નથી. પરંતુ દિવાળી, જન્મદિવસ કે લગ્નતિથિ જેવા પ્રસંગોએ મળેલી ભેટોને આ છૂટમાં ગણવામાં આવતી નથી. તેથી દિવાળી પર સામાન્ય ભેટ ટેક્સ નિયમો જ લાગુ પડે છે.
મોટી રકમની રોકડ ભેટ મળી હોય ત્યારે તેના સ્રોતનો યોગ્ય હિસાબ રાખવો હિતાવહ છે, જેથી જરૂર પડ્યે નાણાં ક્યાંથી આવ્યા તે દર્શાવી શકાય.