પ્રકાશ અને ઉમંગનો તહેવાર દિવાળી દર વર્ષે કારતક મહિનાની કૃષ્ણ પક્ષની અમાસે (અમાવસ્યા) શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026માં દિવાળીની તારીખ અને અમાવસ્યાના સમયને લઈને લોકોમાં મૂંઝવણ છે. લક્ષ્મી પૂજા, શ્રાદ્ધ અને નદીમાં સ્નાન-દાન અલગ દિવસે કેમ? આ સવાલનો જવાબ શાસ્ત્રોની ગણતરીમાં છે.
અમાવસ્યા તિથિ ક્યારે?
પંચાંગ મુજબ કારતક કૃષ્ણ પક્ષની અમાવસ્યા 8 નવેમ્બર, 2026ના રોજ સવારે 11:27 વાગ્યે શરૂ થશે અને 9 નવેમ્બર, 2026ના રોજ બપોરે 12:31 વાગ્યે પૂરી થશે.
લક્ષ્મી પૂજા 8 નવેમ્બરે જ કેમ?
ધર્મસિંધુ અને નિર્ણયસિંધુ જેવા ધર્મશાસ્ત્રો પ્રમાણે દિવાળીની મહાલક્ષ્મી પૂજા કારતક અમાવસ્યાની રાત્રે જ થાય છે. આ પૂજા માટે પ્રદોષ કાળ અને નિશીથ કાળ દરમિયાન અમાવસ્યા તિથિ હોવી જરૂરી માનવામાં આવે છે.
8 નવેમ્બરે અમાવસ્યા સવારે શરૂ થઈને સૂર્યાસ્ત પછી આખી રાત રહેશે. 9 નવેમ્બરે તે બપોરે પૂરી થઈ જશે અને પછી પ્રતિપદા (એકમ) તિથિ શરૂ થશે. એટલે કે 9 નવેમ્બરની સાંજે અમાવસ્યા રહેશે નહીં. તેથી શાસ્ત્રોક્ત રીતે લક્ષ્મી પૂજા 8 નવેમ્બરની રાત્રે કરવી યોગ્ય છે.
તો 9 નવેમ્બરે શું કરવું?
વૈદિક પરંપરામાં દેવી-દેવતાઓની પૂજા અને પિતૃઓની વિધિ માટે અલગ સમય નક્કી છે. લક્ષ્મી પૂજા માટે રાત્રિનો સમય શ્રેષ્ઠ છે, પણ નદીમાં સ્નાન, દાન અને પિતૃ તર્પણ માટે ઉદયાતિથિ — એટલે કે સૂર્યોદય સમયે જે તિથિ ચાલુ હોય તે — શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
9 નવેમ્બરે સૂર્યોદય સમયે અમાવસ્યા હશે. શાસ્ત્ર મુજબ જે દિવસે સૂર્યોદય વખતે અમાવસ્યા હોય, તે દિવસે સ્નાન, દાન, અમાવસ્યાનું વ્રત અને પિતૃકાર્યો કરવાં સૌથી વધુ ફળદાયી ગણાય છે. તેથી ભક્તો 9 નવેમ્બરની સવારે પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરી, દાન આપીને પિતૃઓનું સ્મરણ કરી શકે છે.
8 નવેમ્બર, 2026ના શુભ મુહૂર્ત
લક્ષ્મી પૂજા માટે પ્રદોષ કાળ સાંજે 5:31 થી રાત્રે 8:09 સુધીનો રહેશે. ગૃહસ્થો અને વેપારીઓ માટે શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત (સ્થિર વૃષભ લગ્ન) સાંજે 5:54 થી રાત્રે 7:50 સુધીનો રહેશે.
ટૂંકમાં, 8 નવેમ્બરની સાંજે સ્થિર લગ્નમાં દેવી લક્ષ્મીની આરાધના કરવી અને 9 નવેમ્બરની સવારે દાન-પુણ્ય કરવું — એ જ શાસ્ત્રોક્ત રીત છે.
(નોંધ: આ માહિતી સામાન્ય માન્યતાઓ અને જ્યોતિષીય ગણતરી પર આધારિત છે. કોઈપણ ધાર્મિક વિધિ પહેલાં સંબંધિત નિષ્ણાત કે જ્યોતિષની સલાહ લેવી યોગ્ય રહેશે.)