પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રી રાકેશજીના 60મા જન્મદિવસની ઉજવણી મુંબઈમાં થઈ રહી છે, પરંતુ આ આધ્યાત્મિક યાત્રાનો પાયો વલસાડ જિલ્લાના ધરમપુરમાં છે. ઈ.સ. 1900માં પરમ કૃપાળુ દેવ શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીએ અહીં 35 દિવસ એકાંત સાધનામાં ગાળ્યા હતા.
ધરમપુરના મોહનગઢ ડુંગર પર સવાર પડે છે. ટોચ પર ઊભેલા 108 સ્તંભવાળા શ્રી મહાવીર પ્રાસાદ જિનમંદિરના શિખર પર સૂર્યનું પહેલું કિરણ ઝળકે છે. નૈરોબી, લંડન અને ટોરોન્ટોથી આવેલા ભક્તો ધરમપુરના આશ્રમમાં ધ્યાનમગ્ન છે. ધરમપુરના આ જ શહેરમાં એક મલ્ટી-સ્પેશિયાલિટી ચેરિટેબલ હોસ્પિટલ આવેલી છે, જ્યાં નજીકના ગામડાઓના આદિવાસીઓ વિશ્વસ્તરીય સારવાર મેળવવા માટે આવ્યા છે. આ બંને દૃશ્યો એક જ સંસ્થાની ઓળખ છે: શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર મિશન ધરમપુર. સંસ્થાના સંસ્થાપક પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રી રાકેશજી 26 સપ્ટેમ્બરે 60 વર્ષ પૂર્ણ કરી રહ્યા છે. આ પ્રસંગની ઉજવણી ભલે મુંબઈમાં થાય, પરંતુ દક્ષિણ ગુજરાત માટે આ ગૌરવની ક્ષણ છે. વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા આ મિશનનું હૃદય વલસાડ જિલ્લામાં ધબકે છે.
ધરમપુર અને મિશનનો સંબંધ આશ્રમની સ્થાપના કરતાં સો વર્ષથી પણ વધુ જૂનો છે. ઈ.સ. ૧૯૦૦માં શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજી આશરે ૩૫ દિવસ ધરમપુરમાં રહ્યા હતા. આ સમય દરમિયાન તેઓ મોટે ભાગે એકાંતમાં રહ્યા હતા. ક્યારેક આસપાસનાં જંગલોમાં તો ક્યારેક સ્મશાનભૂમિમાં તેઓ આત્મધ્યાનમાં મગ્ન રહેતા. મહાત્મા ગાંધીજીએ જેમને પોતાના આધ્યાત્મિક જીવનના ઘડતરમાં મહત્ત્વનું સ્થાન આપ્યું હતું, એ મહાપુરુષના ચરણસ્પર્શથી આ ધરતી પાવન થઈ હતી. ભક્તો આજે પણ આ વાત શ્રદ્ધાપૂર્વક યાદ કરે છે.
એક સદી પછી, ઈ.સ. ૨૦૦૧માં મહાવીર જયંતીના પવિત્ર દિવસે, પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રીએ એ જ ભૂમિ પર શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર આશ્રમની સ્થાપના કરી. આજે ૩૫૫ એકરમાં ફેલાયેલા આ આશ્રમના રાજ દરબારમાં શ્રીમદ્જીની વિશ્વની સૌથી ઊંચી, ૩૪ ફૂટની પ્રતિમા બિરાજમાન છે. આ પ્રતિમાનું અનાવરણ ૨૦૧૭માં થયું હતું. સત્સંગ હૉલ, ધ્યાન સંકુલ, બગીચા અને યોગ સુવિધાઓને કારણે આ શાંત પહાડી નગર આજે દેશ-વિદેશના સાધકો માટે તીર્થધામ બન્યું છે.
પૂજ્ય ગુરુદેવશ્રીનો જન્મ ૨૬ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૬ના રોજ મુંબઈમાં એક ધર્મનિષ્ઠ જૈન પરિવારમાં થયો હતો. તેમનાં માતા રેખાબહેન અને પિતા દિલીપભાઈ ઝવેરીએ તેમનું નામ ‘રાકેશ’ રાખ્યું, જેનો અર્થ થાય છે પૂર્ણિમાના ચંદ્રનો સ્વામી. મિશનમાં કહેવાતી વાતો મુજબ, નાની ઉંમરથી જ તેઓ કલાકો સુધી ધ્યાનમાં બેસી રહેતા. માત્ર આઠ વર્ષની વયે શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીનું ચિત્ર જોઈને તેઓ સતત ત્રણ દિવસ સમાધિ અવસ્થામાં રહ્યા હતા. આ આધ્યાત્મિક ઝુકાવને તેમણે શાસ્ત્રના ગહન અભ્યાસથી વધુ દૃઢ બનાવ્યો. શ્રીમદ્જીએ રચેલા ૧૪૨ ગાથાના ‘આત્મસિદ્ધિ શાસ્ત્ર’ પર તેમણે ડૉક્ટરેટ સંશોધન પૂર્ણ કર્યું. આ ગ્રંથ જ મિશનનો પાયો બન્યો. ઘણા નિરીક્ષકો નોંધે છે કે આ સંસ્થા કોઈ વ્યક્તિની પ્રસિદ્ધિ પર નહીં, પરંતુ એક શાસ્ત્ર પર ઊભી છે, અને ગુરુદેવશ્રી તેના અર્થઘટનકાર છે. કદાચ એટલે જ મીડિયાની ચમકદમકથી દૂર રહેનારા આ સંતને સાંભળવા લોકો ખંડો પાર કરીને આવે છે.
આ યાત્રાનો એક છેડો સાધના છે, તો બીજો છેડો સેવા છે. આ સેવાનો સૌથી પહેલો અને સૌથી મોટો લાભ વલસાડ જિલ્લાની જનતાને મળ્યો છે. મિશનની માનવસેવા શાખા, શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર લવ એન્ડ કેર, બે દાયકાથી વધુ સમયથી દક્ષિણ ગુજરાતના સૌથી પછાત આદિવાસી વિસ્તારોમાં કાર્યરત છે. ૨૦૦૫માં મેડિકલ આઉટરીચ કાર્યક્રમની શરૂઆત થઈ. મોબાઈલ ક્લિનિક દ્વારા એવા આદિવાસી પરિવારો સુધી વિનામૂલ્યે સારવાર પહોંચી, જેમના માટે હોસ્પિટલ સુધી પહોંચવું પણ મુશ્કેલ હતું. આજે ધરમપુરમાં ૨૫૦ પથારીની શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર હોસ્પિટલ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર કાર્યરત છે. અહીં ગ્રામીણ દર્દીઓને વિનામૂલ્યે અથવા ખૂબ રાહત દરે અત્યાધુનિક સારવાર મળે છે. મહાનગરોની હોસ્પિટલોને ટક્કર આપે એવાં આધુનિક ઑપરેશન થિયેટર અહીં ઉપલબ્ધ છે.
શિક્ષણ ક્ષેત્રે પણ મિશને આ જ દિશામાં કામ કર્યું છે. આદિવાસી બાળકો માટે નિવાસી શાળા ચાલે છે. આસપાસનાં ૨૩૮ ગામોમાં પ્રથમ વિજ્ઞાન કૉલેજ પણ મિશને શરૂ કરી, જેથી સ્થાનિક યુવાનોને ઘર આંગણે ઉચ્ચ શિક્ષણ મળી શકે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં ધરમપુરમાં શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર સર્વમંગલ સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ ફૉર વિમેનનો પ્રારંભ થયો. અહીં ગ્રામીણ મહિલાઓને વ્યવસાયિક તાલીમ અને બાળસંભાળની સુવિધા મળે છે, જેથી તેઓ આત્મનિર્ભર બની શકે. પશુ નર્સિંગ હોમ અને આશ્રયસ્થાન ખેડૂત પરિવારોનાં પશુઓ તેમજ મૂંગાં જીવોની સારવાર કરે છે.