ધનતેરસનો તહેવાર દિવાળીના બે દિવસ પહેલા ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે ધનતેરસ 18 ઓક્ટોબર, શનિવારના રોજ છે. કાર્તિક મહિનાના અંધારા પખવાડિયાના તેરમા દિવસે આવતો આ તહેવાર ધનત્રયોદશી તરીકે પણ ઓળખાય છે. આ દિવસ સમૃદ્ધિ, સૌભાગ્ય અને સારા સ્વાસ્થ્યની ઇચ્છાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા મુજબ ધનતેરસ પર સોનું, ચાંદી, પિત્તળ કે માટીના વાસણો ખરીદવા શુભ ગણાય છે. એવું કહેવાય છે કે આ દિવસે ખરીદી કરવાથી ધન અને સૌભાગ્યમાં તેર ગણો વધારો થાય છે. પરંતુ આ પ્રથા પાછળ બે મુખ્ય પૌરાણિક કથાઓ છે.
સમુદ્ર મંથન અને ધનવંતરી
પૌરાણિક કથા અનુસાર, દેવતાઓ અને રાક્ષસોએ અમૃત મેળવવા માટે સમુદ્ર મંથન કર્યું હતું. કાર્તિક મહિનાના અંધારા પખવાડિયાના તેરમા દિવસે ભગવાન ધનવંતરી અમૃતથી ભરેલું પાત્ર લઈને પ્રગટ થયા હતા. તે પાત્ર ધન અને સ્વાસ્થ્યનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ભગવાન ધનવંતરી પિત્તળના પાત્ર સાથે પ્રગટ થયા હોવાથી પિત્તળના વાસણો ખરીદવા ખાસ શુભ ગણાય છે.
રાજા બલિ અને વામન અવતાર
બીજી કથા અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુએ રાજા બલિના અહંકારને તોડવા માટે વામન અવતાર ધારણ કર્યો હતો. તેમણે રાજા બલિ પાસે ત્રણ પગલાં જમીન માંગી. રાજાએ દાન આપવાનું વચન આપ્યું. ભગવાન વામને પ્રથમ પગલાથી આખી પૃથ્વી અને બીજા પગલાથી સ્વર્ગ માપી લીધું. ત્રીજા પગલા માટે જગ્યા ન બચતાં રાજા બલિએ પોતાનું મસ્તક ભગવાનના ચરણોમાં ધરી દીધું. આમ, રાજાએ પોતાનું સર્વસ્વ દાન કરી દીધું. માનવામાં આવે છે કે દેવતાઓએ તેમને તેમની સંપત્તિ કરતાં અનેક ગણી વધુ સંપત્તિ આપી. આ પ્રસંગને ધનતેરસ સાથે જોડવામાં આવે છે, જે સંપત્વૃદ્ધિનો સંદેશ આપે છે.
આમ, ધનતેરસ પર ખરીદી કરવી એ ફક્ત પરંપરા નથી, પરંતુ ધાર્મિક માન્યતા અને સમૃદ્ધિની ભાવનાનું પ્રતીક છે.