દેવ દિવાળી એટલે દેવતાઓની દિવાળી. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, આ દિવસે દેવી-દેવતાઓ પૃથ્વી પર અવતરે છે અને દીવા પ્રગટાવીને ઉજવણી કરે છે. આ પર્વ દર વર્ષે કારતક મહિનાની પૂર્ણિમાની તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. ખાસ કરીને કાશી (વારાણસી)માં આ દિવસ ખૂબ ભવ્ય રીતે ઉજવાય છે, જ્યાં ગંગા કિનારે આવેલા તમામ ઘાટને હજારો દીવાઓથી શણગારવામાં આવે છે.
દેવ દિવાળીને દેવ દીપાવલી પણ કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન શિવની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. લોકો ઘરના મંદિરમાં, મુખ્ય દરવાજે અને આંગણામાં દીવા પ્રગટાવે છે. માન્યતા છે કે દીપદાન કરવાથી શુભ ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે. સામાન્ય રીતે 11, 21, 51 અથવા 108 દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા છે, પરંતુ ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા અને સામર્થ્ય મુજબ વધુ દીવા પણ પ્રગટાવી શકે છે.
વર્ષ 2026માં દેવ દિવાળી ક્યારે ઉજવાશે? પંચાંગ અનુસાર, કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમા તિથિ 23 નવેમ્બરના રોજ રાત્રે 11:42 વાગ્યે શરૂ થશે અને 24 નવેમ્બરના રોજ રાત્રે 8:23 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. આથી દેવ દિવાળી 24 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
દીવા પ્રગટાવવા માટે પ્રદોષ કાળ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે પ્રદોષ કાળનો સમય સાંજે 5:08 થી રાત્રે 7:47 વાગ્યા સુધીનો રહેશે. આ સમયગાળામાં દીવા પ્રગટાવવાથી શુભ ફળ મળે છે.
દેવ દિવાળી કેમ ઉજવાય છે? પૌરાણિક કથા અનુસાર, ત્રિપુરાસુર નામનો એક શક્તિશાળી રાક્ષસ હતો, જેણે પોતાની શક્તિથી ત્રણેય લોક પર અધિકાર જમાવ્યો હતો. તેના અત્યાચારથી દેવતાઓ પરેશાન થઈ ગયા અને ભગવાન શિવની શરણે ગયા. ભગવાન શિવે ત્રિપુરાસુરનો સંહાર કર્યો. આ ખુશીમાં દેવતાઓ કાશી પહોંચ્યા અને ગંગા કિનારે દીવા પ્રગટાવીને ઉત્સવ ઉજવ્યો. એ દિવસ કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની પૂર્ણિમા હતો. ત્યારથી આ દિવસ દેવ દિવાળી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.