દિલ્હીમાં તહેવારોની સિઝન પહેલાં નકલી ખાદ્ય પદાર્થોનું વેચાણ વધ્યું છે. વહીવટીતંત્રે ભેળસેળ કરનારા સામે કાર્યવાહી કરીને 948 લિટર જેટલું નકલી દેશી ઘી જપ્ત કર્યું છે. મીઠાઈ અને પકવાનની માંગ વધતાં અસલી ઘીના નામે ભેળસેળવાળું ઘી વેચાય છે. કેટલાક વેપારીઓ પ્રતિષ્ઠિત કંપનીઓના પેકિંગનો ઉપયોગ કરીને ગ્રાહકોને છેતરે છે. આ ઘી સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી હોઈ શકે છે, તેથી ગ્રાહકો ચિંતિત છે.
બજારમાંથી ખરીદેલા ઘીની શુદ્ધતા ઘરે જ ઓળખવી શક્ય છે. લેબોરેટરીમાં જવાની જરૂર નથી. રસોડામાં ઉપલબ્ધ સામગ્રી અને સરળ પદ્ધતિઓથી મિનિટોમાં ખબર પડી શકે કે ઘી અસલી છે કે તેમાં હાનિકારક રસાયણો કે ચરબી ભેળવેલી છે.
1. હથેળીમાં ઘી ઓગાળીને તપાસો: હથેળીમાં અડધી ચમચી ઘી મૂકો અને થોડી સેકન્ડ રાહ જુઓ. શુદ્ધ ઘીનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે, તેથી તે શરીરની ગરમીથી તરત ઓગળીને આછો પીળો કે અર્ધપારદર્શક દેખાશે. જો ઘીમાં ડાલડા, પામ તેલ કે સસ્તી વનસ્પતિ ચરબી ભેળવેલી હોય તો તે જલદી ઓગળશે નહીં અને કડક રહેશે.
2. ગરમ વાસણમાં રંગ અને સુગંધ ચકાસો: ગેસ પર નાનું વાસણ ગરમ કરો. તેમાં 1 ચમચી ઘી નાખો. શુદ્ધ ઘી સેકન્ડોમાં ઓગળીને ઘેરો ભૂરો રંગ પકડશે અને કુદરતી સુગંધ ફેલાવશે. ભેળસેળવાળું ઘી ધીમે ઓગળશે, તેનો રંગ આછો પીળો કે સફેદ રહેશે અને દેશી ઘી જેવી સુગંધ આવશે નહીં.
3. આયોડિન અને રાસાયણિક પરીક્ષણ: ઘીમાં બાફેલા બટાકા કે સ્ટાર્ચની ભેળસેળ પકડવા માટે નાની વાટકીમાં ઘી ઓગાળીને તેમાં આયોડિન દ્રાવણના 2-3 ટીપાં નાખો. જો રંગ ઘેરો વાદળી થઈ જાય તો સમજવું કે તેમાં સ્ટાર્ચ કે બટાકા ભેળવેલા છે. ડાલડા કે વનસ્પતિ તેલની ભેળસેળ પકડવા માટે કાચના કન્ટેનરમાં ઓગાળેલું ઘી લો, તેમાં 1 ચમચી હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને 1 ચપટી ખાંડ ઉમેરો. ઢાંકણું બંધ કરીને જોરથી હલાવો. થોડી વાર પછી મિશ્રણનો રંગ લાલ થાય તો તેમાં ડાલડા કે સસ્તું વનસ્પતિ તેલ ભેળવેલું છે.
તહેવારોની સિઝનમાં નકલી ઘીનું વેચાણ સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ છે. ગ્રાહકોએ સતર્ક રહેવું જોઈએ અને ઘરે જ ઘીની શુદ્ધતા ચકાસવી જોઈએ.