આપણા સમાજમાં સામાન્ય રીતે એવી માન્યતા છે કે જે લોકો સ્વસ્થ છે, દરરોજ કસરત કરે છે અને પોતાના સ્વાસ્થ્યનું ખૂબ ધ્યાન રાખે છે, તેમને ગંભીર બીમારીઓ સહેલાઈથી થતી નથી. લોકો માને છે કે સારી ફિટનેસ હોવાથી તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેમને દરેક રોગથી બચાવી લેશે. પરંતુ, ડેન્ગ્યુના કિસ્સામાં આ માન્યતા સંપૂર્ણપણે સાચી નથી.
સારું સ્વાસ્થ્ય અને શ્રેષ્ઠ ફિટનેસ ધરાવતા હોવા છતાં, કોઈપણ સામાન્ય વ્યક્તિને ડેન્ગ્યુનો ચેપ લાગી શકે છે. એટલું જ નહીં, કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો ફિટ લોકોમાં પણ ડેન્ગ્યુ ખૂબ જ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. ડેન્ગ્યુ એ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાતો એક ખતરનાક વાયરલ ચેપ છે.
આ વાયરસના કારણે દર્દીને ખૂબ જ સખત તાવ, અસહ્ય માથાનો દુખાવો, આખા શરીરમાં કળતર અને ભારે નબળાઈનો અનુભવ થાય છે. કેટલાક ગંભીર કિસ્સાઓમાં દર્દીના લોહીમાં પ્લેટલેટની સંખ્યા અચાનક ઓછી થવા લાગે છે. આનાથી રક્તસ્રાવ થવાનું અને અન્ય જીવલેણ લક્ષણો ઊભા થવાનું જોખમ રહે છે. તેથી જ તેને ક્યારેય હળવાશથી લેવો જોઈએ નહીં.
ફિટ અને સ્વસ્થ લોકોને ગંભીર ડેન્ગ્યુ શા માટે થાય છે?
ડેન્ગ્યુનો વાયરસ કોઈપણ ઉંમરના અને કોઈપણ સ્તરનું સ્વાસ્થ્ય ધરાવતા લોકોને પોતાની ચપેટમાં લઈ શકે છે. તેનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ ડેન્ગ્યુના વાયરસથી સંક્રમિત મચ્છરનો કરડવો છે. જો કોઈ વ્યક્તિ નિયમિત જીમમાં જઈને કસરત કરે, પૌષ્ટિક આહાર લે અને શારીરિક રીતે એકદમ ફિટ હોય, તો પણ મચ્છર કરડવાથી તેને આ ચેપ લાગી શકે છે.
માત્ર સારી ફિટનેસ હોવાથી ડેન્ગ્યુના મચ્છર કે વાયરસ સામે 100 ટકા રક્ષણ મળી જતું નથી. વિજ્ઞાન મુજબ ડેન્ગ્યુ વાયરસના મુખ્ય 4 પ્રકાર હોય છે. જો તમને અગાઉ 1 પ્રકારના વાયરસનો ચેપ લાગ્યો હોય, તો ભવિષ્યમાં 2 જા પ્રકારનો ચેપ લાગવાની શક્યતા પૂરેપૂરી રહે છે.
ખાસ કરીને જો કોઈ વ્યક્તિને ભૂતકાળમાં ડેન્ગ્યુ થયો હોય અને પાછળથી તેને વાયરસના અન્ય પ્રકારનો ચેપ લાગે, તો તેવા કિસ્સાઓમાં ડેન્ગ્યુ વધુ ગંભીર બનવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. આ રોગની તીવ્રતા વાયરસના પ્રકાર અને શરીરના પ્રતિભાવ જેવા અનેક પરિબળો પર આધાર રાખે છે.
ભૂલથી પણ ડેન્ગ્યુના આ લક્ષણોને સામાન્ય ગણી અવગણશો નહીં
જ્યારે ડેન્ગ્યુનો ચેપ લાગે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે દર્દીને અચાનક ખૂબ જ ઊંચો તાવ આવે છે. આ સાથે સખત માથાનો દુખાવો, આંખોની પાછળના ભાગમાં દુખાવો, સ્નાયુઓ તેમજ સાંધામાં અસહ્ય દુખાવો થાય છે. આ ઉપરાંત ઉબકા આવવા અને ત્વચા પર લાલ ફોલ્લીઓ થવા જેવા લક્ષણો પણ જોવા મળે છે. ઘણા દર્દીઓને ભારે થાક અને નબળાઈ લાગે છે.
પરંતુ ખરી મુશ્કેલી ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે કેટલાક કિસ્સાઓમાં તાવ ઓછો થઈ ગયા પછી પણ દર્દીની સ્થિતિ સુધરવાને બદલે વધુ ખરાબ થવા લાગે છે. પેટમાં અચાનક તીવ્ર દુખાવો ઊપડવો, સતત ઉલટીઓ થવી, નાક અથવા પેઢામાંથી લોહી નીકળવા માંડવું વગેરે ગંભીર ડેન્ગ્યુના સ્પષ્ટ સંકેતો છે.
જો દર્દીને ઉલટી અથવા મળમાં લોહી જોવા મળે, ભારે બેચેની અનુભવાય અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવા લાગે, તો સહેજ પણ મોડું કર્યા વિના તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલમાં જવું જોઈએ. યાદ રાખો કે માત્ર તાવ ઓછો થવાનો અર્થ એવો નથી કે દર્દી સંપૂર્ણપણે ખતરાની બહાર છે અથવા સ્વસ્થ થઈ ગયો છે.
ડેન્ગ્યુથી બચવા માટે કયા સાવચેતીના પગલાં લેવા જોઈએ?
ડેન્ગ્યુથી બચવાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ અને અસરકારક રસ્તો એ છે કે મચ્છરોથી પોતાને સુરક્ષિત રાખો અને તેમની ઉત્પત્તિ થતી અટકાવો. ઘરની આસપાસ કે અગાસીમાં વરસાદનું અથવા અન્ય કોઈ વધારાનું પાણી ભરાવા ન દો. ડેન્ગ્યુ ફેલાવતા મચ્છરો હંમેશા ચોખ્ખા અને સ્થિર પાણીમાં જ ઈંડા મૂકીને પ્રજનન કરે છે.
ઘરમાં રહેલા કુલર, પક્ષીઓ માટેના પાણીના વાસણ, ડોલ અને પાણીની ટાંકીને નિયમિતપણે સાફ કરતા રહો. પીવાના પાણીના કન્ટેનર હંમેશા ઢાંકીને જ રાખો અને કુલરમાં ભરેલું પાણી વારંવાર બદલવાની ટેવ પાડો. મચ્છરોથી બચવા માટે ઘરની બહાર નીકળતી વખતે આખી બાંયના એટલે કે શરીર પૂરેપૂરું ઢંકાય તેવા કપડાં પહેરો.
જો જરૂરી જણાય તો મચ્છર ભગાડનાર ક્રીમ અથવા સ્પ્રે (મોસ્કિટો રિપેલન્ટ) નો ઉપયોગ ચોક્કસ કરો. ખાસ યાદ રાખો કે ડેન્ગ્યુ ફેલાવતા મચ્છર સામાન્ય રીતે દિવસના સમયે વધુ સક્રિય હોય છે, તેથી દિવસ દરમિયાન મચ્છરથી રક્ષણ મેળવવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઘરની બારીઓ અને દરવાજા પર મચ્છરદાની કે નેટ લગાવવાથી પણ ઘણો ફાયદો મળી શકે છે.
હા, સારું સ્વાસ્થ્ય અને શ્રેષ્ઠ ફિટનેસ ધરાવતા હોવા છતાં કોઈપણ વ્યક્તિને ડેન્ગ્યુનો ચેપ લાગી શકે છે. મચ્છરના કરડવાથી આ વાયરલ ચેપ ફેલાય છે અને ફિટ લોકોમાં પણ ગંભીર સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
તાવ ઓછો થયા પછી પણ પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, સતત ઉલટીઓ, નાક કે પેઢામાંથી લોહી નીકળવું, લોહીવાળી ઉલટી/મળ, બેચેની અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.