કેન્દ્ર સરકાર ત્રણ દિવસનું વિશેષ સંસદ સત્ર બોલાવીને સીમાંકન બિલ લાવી શકે છે. અહેવાલો મુજબ ભાજપના એક વરિષ્ઠ નેતાએ દાવો કર્યો છે કે સરકાર પાસે બિલ પસાર કરાવવા માટે જરૂરી બે-તૃતીયાંશ બહુમતી છે અને બિલ 15થી 18 બેઠકોના માર્જિનથી પસાર થશે. જોકે એપ્રિલ 2026માં સંસદના સત્રમાં ભાજપની આગેવાનીવાળી NDA સરકાર જરૂરી બહુમતી મેળવી શકી નહોતી અને બિલ 54 મતોથી પડી ગયું હતું.
તો શું સરકારે ખરેખર બે-તૃતીયાંશ સાંસદો એકત્ર કરી લીધા છે? NDA પાસે પોતાના બળે બહુમતી માટે પૂરતા આંકડા નથી, તો બાકીના સાંસદોને કેવી રીતે પોતાની તરફ કરવામાં આવશે અને તેનાથી ભાજપને શું ફાયદો થશે, તે સમજીએ.
પ્રશ્ન 1: પરિસીમન વિધેયક શું છે અને એપ્રિલમાં પસાર કેમ થઈ શક્યું નહોતું?
જવાબ: સામાન્ય બોલચાલમાં જેને આપણે પરિસીમન વિધેયક કહી રહ્યા છીએ, તે બે વિધેયકોનું પેકેજ છે. તેમાં લોકસભાની મહત્તમ બેઠકો 550થી વધારીને 850 કરવાની અને લોકસભા મતવિસ્તારોનું કદ ફરીથી નક્કી કરવાની (પરિસીમન) જોગવાઈઓ છે.
મોદી સરકારે 16થી 18 એપ્રિલ 2026 દરમિયાન સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવીને આ વિધેયકો રજૂ કર્યા. દલીલ આપવામાં આવી કે 2029ની ચૂંટણી સુધી મહિલા અનામત કાયદો લાગુ કરવા માટે આ વિધેયકો પસાર થવા જરૂરી છે.
વિપક્ષી પાર્ટીઓ તેના વિરોધમાં એક થઈ ગઈ. તેમનો તર્ક હતો કે મહિલા અનામતની આડમાં ભાજપ પોતાનો એજન્ડા પૂરો કરવા માંગે છે. પરિસીમન વિધેયકથી વધુ વસતી ધરાવતા હિન્દીભાષી રાજ્યોને લાભ મળશે, જ્યાં ભાજપનો ગઢ છે, જ્યારે વસતી વૃદ્ધિ રોકનારા રાજ્યોને નુકસાન થશે.
બંધારણ સંશોધન વિધેયક પસાર કરાવવા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં વિશેષ બહુમતી જરૂરી હોય છે. એટલે કે મતદાનમાં અડધાથી વધુ સભ્યો ગૃહમાં હાજર હોય અને જેટલા સભ્યો હાજર હોય, તેમાંના ઓછામાં ઓછા બે તૃતીયાંશ સાંસદો તેના પક્ષમાં મત આપે. ધારો કે લોકસભામાં તમામ 543 સાંસદો હાજર હોય અને બિલ પર મતદાન કરે, તો બિલ પસાર થવા માટે તેના બે-તૃતીયાંશ એટલે કે 362 સાંસદોનું સમર્થન જરૂરી છે.
એપ્રિલમાં મતદાન દરમિયાન લોકસભામાં 528 સાંસદો હાજર હતા. તેના બે-તૃતીયાંશ મુજબ બિલ પસાર કરાવવા માટે 352 મત જરૂરી હતા. મતદાન થયું ત્યારે બિલના સમર્થનમાં 298 મત અને વિરોધમાં 230 મત પડ્યા. આથી બંધારણ (131મો સુધારો) વિધેયક 54 મતોથી નિષ્ફળ ગયું. તેમાં મહિલાઓને સંસદ અને રાજ્યની વિધાનસભાઓમાં 33% અનામત આપવાની અને લોકસભાની બેઠકો વધારવા સંબંધિત જોગવાઈઓ હતી.
એપ્રિલમાં આ બિલ પસાર ન થયા બાદ પીએમ મોદીએ કહ્યું હતું, ‘ગઈકાલે અમારી પાસે પૂરતી સંખ્યા નહોતી, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે અમે હારી ગયા છીએ. ભવિષ્યમાં અમને વધુ તકો મળશે.’
પ્રશ્ન 2: હાલમાં બંને ગૃહોમાં મોદી સરકારનું સંખ્યાબળ કેટલું છે?
જવાબ: એપ્રિલની સરખામણીમાં બંને ગૃહોમાં સરકારનું સમર્થન વધ્યું છે, પરંતુ તે હજુ પણ બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી પાછળ છે.
લોકસભામાં NDA સાથે 319 સાંસદો: 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપ 240 બેઠકો પર જીત્યું હતું. NDAમાં ચંદ્રબાબુ નાયડુની TDPના 16, નીતિશ કુમારની પાર્ટી JDUના 12, શિવસેના (શિંદે જૂથ)ના 7, LJP (રામ વિલાસ)ના 5 અને અન્ય પક્ષોના 13 સાંસદો મળીને કુલ આંકડો 292 છે.
14 જૂન 2026ના રોજ TMC નેતા કાકોલી ઘોષ દસ્તીદાર સહિત 20 લોકસભા સાંસદો NDA સમર્થિત નેશનાલિસ્ટ સિટિઝન પાર્ટીમાં જોડાઈ ગયા, જેના કારણે NDAનો આંકડો 292થી વધીને 312 થઈ ગયો. જૂન 2026માં જ શિવસેના ઉદ્ધવ જૂથના 9માંથી 6 સાંસદો પણ NDAની સહયોગી શિવસેના (શિંદે જૂથ)માં જોડાઈ ગયા અને NDAનો આંકડો 318 પર પહોંચી ગયો. આસામની નગાંવ બેઠક પર યોજાયેલી પેટાચૂંટણીમાં ભાજપના દેવાશિષ શર્મા પણ જીત્યા છે.
હાલમાં લોકસભાની 3 બેઠકો ખાલી છે—જમ્મુ-કાશ્મીરની શ્રીનગર, પશ્ચિમ બંગાળની બસીરહાટ અને મેઘાલયની શિલોંગ. એટલે કે લોકસભામાં મહત્તમ 540 સાંસદો બિલ પર મતદાન કરશે. આ હિસાબે લોકસભામાં બે-તૃતીયાંશના 360ના આંકડાથી NDA હાલમાં 41 મત પાછળ છે.
રાજ્યસભામાં NDA સાથે 154 સાંસદો: એપ્રિલ 2026માં પંજાબના AAPના 7 રાજ્યસભા સાંસદોના ભાજપમાં જોડાવા અને જૂનમાં રાજ્યસભાની ચૂંટણી બાદ 245 બેઠકો ધરાવતી રાજ્યસભામાં NDA પાસે કુલ 149 સાંસદો હતા. તેમાં ભાજપના 114 સાંસદો હતા. 9 જુલાઈએ TMCના 3 રાજ્યસભા સાંસદો—સુખેન્દુ શેખર રે, સુષ્મિતા દેવ અને પ્રકાશ ચિક બરૈકે પાર્ટી છોડીને ભાજપમાં જોડાયા. 17 જુલાઈએ ત્રણેય બિનહરીફ રાજ્યસભા સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા. આથી રાજ્યસભામાં NDAની સંખ્યા વધીને 152 થઈ ગઈ. 16 જુલાઈએ TMCના રાજ્યસભા સાંસદ કોયલ મલિકે પણ રાજીનામું આપ્યું અને ઓક્ટોબરમાં ભાજપની ટિકિટ પર તે જ ખાલી બેઠક પરથી ચૂંટાયા, જેથી NDAનો આંકડો 154 થયો.