દિવાળી પહેલાં દિલ્હીમાં હવાની ગુણવત્તા વધુ ગંભીર બની છે. મંગળવારે સવારે 7 વાગ્યે દિલ્હીનો સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 331 નોંધાયો હતો, જે ‘ખૂબ જ ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે. શહેરના 8 મોનિટરિંગ સ્ટેશન પર AQI 400ને પાર થતાં હવાની ગુણવત્તા ‘ગંભીર’ શ્રેણીમાં પહોંચી હતી.
સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB)ના આંકડા અનુસાર, દિલ્હીના કુલ 58 મોનિટરિંગ સ્ટેશનમાંથી 8 પર AQI 400થી વધુ નોંધાયો હતો. આ વિસ્તારોમાં બવાના, પંજાબી બાગ, રોહિણી, વિવેક વિહાર, નરેલા, જહાંગીરપુરી, અલીપુર અને દિલ્હી ટેક્નોલોજિકલ યુનિવર્સિટી (DTU)નો સમાવેશ થાય છે. દિલ્હીના 33 સ્ટેશન પર હવાની ગુણવત્તા ‘ખૂબ જ ખરાબ’ અને 17 સ્ટેશન પર ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં નોંધાઈ હતી.
મંગળવારે સવારે દિલ્હીના અનેક વિસ્તારો ધુમ્મસ અને સ્મોગની ચાદરથી ઢંકાયેલા જોવા મળ્યા હતા. નોઇડા અને ગુરુગ્રામમાં પણ ઊંચી ઇમારતો ધુમ્મસને કારણે દેખાતી નહોતી.
દિલ્હી-NCRમાં નોઇડાનો સરેરાશ AQI 307 નોંધાયો હતો, જે ‘ખૂબ જ ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે. ગુરુગ્રામમાં 284 અને ગાઝિયાબાદમાં 259 AQI નોંધાયો હતો, જે ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે.
દિલ્હીમાં હવાની ગુણવત્તા સતત બગડતાં કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટે (CAQM) સોમવારે દિલ્હી-NCRમાં ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન (GRAP)નો બીજો તબક્કો લાગુ કર્યો હતો. હવામાન વિભાગ (IMD) અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટ્રોપિકલ મેટિરિયોલોજીના અનુમાન મુજબ, આગામી દિવસોમાં પણ હવાની ગુણવત્તા ‘ખૂબ જ ખરાબ’ શ્રેણીમાં રહી શકે છે.
GRAP-2 હેઠળ ધૂળના પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા અને જાહેર પરિવહનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પગલાં લેવામાં આવશે. તેમાં મશીનથી રસ્તાઓની સફાઈ, પાણીનો છંટકાવ, એન્ટી-સ્મોગ ગનનો ઉપયોગ અને ખાનગી વાહનોનો ઉપયોગ ઘટાડવા પાર્કિંગ ફીમાં વધારો જેવા ઉપાયોનો સમાવેશ થાય છે.
GRAP હેઠળ AQIના આધારે ચાર તબક્કામાં નિયંત્રણો લાગુ કરવામાં આવે છે: AQI 201થી 300 માટે પ્રથમ તબક્કો (GRAP-1), 301થી 400 માટે બીજો તબક્કો (GRAP-2), 401થી 450 માટે ત્રીજો તબક્કો (GRAP-3) અને 450થી વધુ માટે ચોથો તબક્કો (GRAP-4).
દિલ્હીમાં 1 નવેમ્બરથી શિયાળાની પ્રદૂષણ નિયંત્રણ ઝુંબેશ પણ શરૂ થઈ છે, જે 28 ફેબ્રુઆરી સુધી ચાલુ રહેશે. વાહનોના પ્રદૂષણ, રસ્તાની ધૂળ અને ટ્રાફિકની સમસ્યા પર નિયંત્રણ માટે ચેકિંગ વધારવામાં આવ્યું છે. વાહનોના પ્રવેશદ્વારો સહિતના મહત્ત્વના સ્થળોએ ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન કેમેરાની મદદથી નિયમોના ઉલ્લંઘન પર નજર રાખવામાં આવશે.
દિલ્હી-NCRમાં પ્રદૂષણની ગંભીર સ્થિતિ વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે દિવાળી પહેલાં 7 અને 8 નવેમ્બરે ગ્રીન ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપી છે. આ મંજૂરી સવારે 6થી 7 વાગ્યા અને રાત્રે 8થી 10 વાગ્યા સુધીના સમય માટે આપવામાં આવી છે. 9 નવેમ્બરથી ફટાકડા પરનો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ ફરી લાગુ થશે.
જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી. વરાલેની બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ફટાકડા ફોડવાથી પ્રદૂષણ થાય છે અને ધાર્મિક પ્રથાઓ પણ બંધારણીય મર્યાદાઓને આધીન છે. કોર્ટે હોસ્પિટલ, નર્સિંગ હોમ, આર