દેવું એટલે ઉધાર લીધેલા પૈસા. જો તેનું યોગ્ય રીતે સંચાલન થાય, તો તે કટોકટીમાં કામ આવે છે અને સંપત્તિ બનાવવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ અનિયંત્રિત ઉધાર વ્યક્તિને દેવાના જાળમાં ધકેલી શકે છે. આ લેખમાં આપણે એવા 5 મુખ્ય સંકેતો વિશે વાત કરીશું જે દર્શાવે છે કે તમારું દેવું નિયંત્રણ બહાર જઈ રહ્યું છે, અને તેને સુધારવાના ઉપાયો પણ જાણીશું.
સામાન્ય રીતે દેવા બે પ્રકારના હોય છે: સિક્યોર્ડ લોન (જેમ કે હોમ લોન અને કાર લોન, જે કોઈ ગેરંટી કે કોલેટરલથી સુરક્ષિત હોય છે) અને અનસિક્યોર્ડ લોન (જેમ કે ક્રેડિટ કાર્ડ અને પર્સનલ લોન, જેમાં કોઈ ગેરંટી હોતી નથી). અનસિક્યોર્ડ લોનમાં વ્યાજ ઊંચું હોવાથી તે વધુ જોખમી બની શકે છે.
પહેલો સંકેત: માત્ર મિનિમમ ડ્યુ ચૂકવવી
જો તમે ક્રેડિટ કાર્ડનું માત્ર મિનિમમ ડ્યુ ચૂકવી રહ્યા છો, તો મૂળ રકમ લગભગ એટલી જ રહે છે, પરંતુ વ્યાજ સતત વધતું જાય છે. આ દેવાના વધવાનો પ્રથમ અને સૌથી મોટો સંકેત છે. કારણ કે મિનિમમ ડ્યુમાં મોટાભાગનો હિસ્સો વ્યાજનો હોય છે, મૂળ રકમ ઓછી થતી નથી.
બીજો સંકેત: જૂનું દેવું ચૂકવવા નવી લોન લેવી
જો તમે જૂનું દેવું ચૂકવવા માટે નવી લોન લઈ રહ્યા છો, તો તે ચુકવણી ચક્ર ખોરવાઈ જવાનો સંકેત છે. આ રીતે વ્યક્તિ દેવાના ક્યારેય ન સમાપ્ત થતા ચક્રમાં ફસાઈ જાય છે. દેવું ચૂકવવા માટે નવું દેવું લેવું એ સ્થિતિને વધુ ખરાબ બનાવે છે.
ત્રીજો સંકેત: આવકનો 40-50% થી વધુ હિસ્સો EMIમાં જાય
નિષ્ણાતોના મતે, વ્યક્તિએ પોતાની માસિક આવકના 40% થી વધુ ભાગ લોનના હપ્તામાં ન આપવો જોઈએ. જો તમારી આવકનો 50% થી વધુ હિસ્સો EMIમાં જઈ રહ્યો છે, તો બચત માટે ખૂબ જ ઓછી જગ્યા રહે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમારો પગાર ₹1 લાખ છે અને તેમાંથી ₹60 હજાર EMIમાં જઈ રહ્યા છે, તો આ અતિશય દેવાનો સંકેત છે.
ચોથો સંકેત: કુલ દેવાનો હિસાબ ન હોવો
જો તમને ખબર ન હોય કે અલગ-અલગ ક્રેડિટ કાર્ડ અને લોનમાં તમારું કુલ કેટલું દેવું છે, તો તે નાણાકીય અવ્યવસ્થા દર્શાવે છે. આવી સ્થિતિમાં દેવું વધુ વધી શકે છે. આથી, બધા દેવાની યાદી બનાવવી જરૂરી છે.
પાંચમો સંકેત: બિલ ભરવા બચત કે રોકાણનો ઉપયોગ
જો તમારે રોજિંદા બિલ અને ખર્ચાઓ માટે ઇમરજન્સી ફંડ અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રિડીમ કરવા પડી રહ્યા છે, તો તેનો અર્થ છે કે તમારી કમાણી હવે તમારી જીવનશૈલીનો ખર્ચ ઉઠાવી શકતી નથી. બચત અને રોકાણને ભવિષ્ય માટે રાખવું જોઈએ, માત્ર ખર્ચ માટે તેનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય નથી.
આગળનો માર્ગ: યોગ્ય આયોજન
દેવું પોતે ખરાબ નથી, પરંતુ તેનું સંચાલન યોગ્ય રીતે ન થાય ત્યારે તે સમસ્યા બની જાય છે. સમયસર આ સંકેતોને ઓળખીને, અનુશાસિત બજેટ બનાવીને અને જરૂર પડ્યે નાણાકીય સલાહકારની મદદ લઈને નાણાકીય સ્થિતિ સુધારી શકાય છે. અહીં કેટલાક ઉપાયો આપ્યા છે:
બધા દેવાની યાદી બનાવો અને સૌથી વધુ વ્યાજવાળા દેવાને સૌથી પહેલા ચૂકવો. નવી લોન તરત બંધ કરો અને ફક્ત રોકડ કે ડેબિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરો. ઘણા નાના અને મોંઘા દેવા ચૂકવવા માટે ઓછા વ્યાજ દરે એક સિંગલ લોન (જેમ કે ગોલ્ડ લોન અથવા પર્સનલ લોન) લઈને બાકીના ખાતા બંધ કરો. હપ્તો બાઉન્સ થાય તે પહેલાં બેંકમાં ગઈને લોનની અવધિ વધારીને EMI ઓછી કરવાની માગ કરો. બિનજરૂરી ખર્ચાઓ (જેમ કે બહાર જમવું, શોપિંગ) રોકો અને કોઈપણ વધારાની બચત અથવા બોનસને લોન ચૂકવવામાં વાપરો.