રાજસ્થાનના દૌસા જિલ્લામાં થતી બાજરીની ગુજરાત સહિત દેશના અનેક રાજ્યોમાં સારી માંગ છે. મોટા દાણા, ચમક અને સ્વાદને કારણે આ બાજરી બીજા વિસ્તારોની બાજરી કરતાં અલગ પડે છે. વેપારીઓના અંદાજ મુજબ આ વખતે દૌસા જિલ્લામાંથી 5 થી 6 અબજ રૂપિયાની બાજરીનો વેપાર થવાની ધારણા છે, જેનો સીધો ફાયદો ખેડૂતોને મળશે.
દૌસા માર્કેટમાં હાલ રોજની સરેરાશ 30 થી 35 હજાર ગુણી બાજરી આવી રહી છે. લાલસોટ, બાંદીકુઈ, મંડાવરી અને રામગઢ પચવારા સહિત જિલ્લાના બીજા બજારોમાંથી પણ બાજરીની સારી આવક થઈ રહી છે. ખેડૂતો પોતાની ઉપજ લઈને માર્કેટમાં પહોંચી રહ્યા છે અને વેપારીઓ પણ ગુણવત્તા જોઈને ખરીદીમાં રસ દાખવી રહ્યા છે.
વેપારીઓ કહે છે કે દૌસા વિસ્તારની બાજરીનો દાણો અન્ય વિસ્તારોની સરખામણીમાં મોટો અને ચમકદાર હોય છે. તેનો સ્વાદ પણ પ્રમાણમાં મીઠો હોય છે. સમયાંતરે થયેલા વરસાદથી પાકને ફાયદો થયો છે. દૌસાના મોટા ભાગના ખેડૂતો બાજરીની ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોનો ઉપયોગ લગભગ નહિવત્ કરે છે, જેના કારણે તે ઓર્ગેનિક ગણાય છે.
દૌસાની બાજરી પંજાબ, જમ્મુ-કાશ્મીર, હરિયાણા, મધ્ય પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, તમિલનાડુ અને આંધ્ર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં મોકલવામાં આવી રહી છે. પંજાબમાં પશુઆહાર અને મરઘાંના દાણા માટે બાજરી જાય છે, જ્યારે ગુજરાત અને દક્ષિણ ભારતમાં ખાવાના તેમજ બિસ્કિટ, સિરેલેક જેવા ખાદ્ય ઉત્પાદનો બનાવવા માટે તેની ભારે માંગ છે.
બાજરીને પોષક તત્વોથી ભરપૂર અનાજ ગણવામાં આવે છે. તેમાં પ્રોટીન, ફાઈબર, આયર્ન, મેગ્નેશિયમ, ફોસ્ફરસ અને અન્ય ખનિજ તત્વો મળે છે. ફાઈબર વધુ હોવાને કારણે તે પાચનતંત્ર માટે ઉપયોગી મનાય છે. બાજરી કુદરતી રીતે ગ્લુટેન-મુક્ત છે. શિયાળામાં બાજરીનો રોટલો, ખીચડી અને બીજી વાનગીઓ ખાસ પસંદ કરવામાં આવે છે.
અંદાજ મુજબ દૌસા જિલ્લામાં બાજરીનું કુલ વાવેતર ક્ષેત્ર 1 લાખ 50 હજાર હેક્ટર છે. હેક્ટર દીઠ સરેરાશ ઉત્પાદન 16 ક્વિન્ટલ અને કુલ ઉત્પાદન 24 લાખ ક્વિન્ટલ થવાનો અંદાજ છે. સરેરાશ ભાવ 2,100 થી 2,500 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ રહેવાની ધારણા સાથે કુલ મૂલ્ય આશરે 5 થી 6 અબજ રૂપિયા થાય છે.