અમેરિકાની સેનફોર્ડ અંડરગ્રાઉન્ડ રિસર્ચ ફેસિલિટીમાં ચાલી રહેલા LZ (LUX-ZEPLIN) પ્રયોગમાં વૈજ્ઞાનિકોને પ્રથમ વખત 'ડાર્ક મેટર'નો સંકેત મળ્યો છે. આ પ્રયોગ જમીનની નીચે એક માઇલ ઊંડે આવેલો છે, જ્યાં 10 ટન પ્રવાહી ઝેનોન ભરેલા ડિટેક્ટરમાં એક રહસ્યમય કણની અથડામણ નોંધાઈ છે. જો આ સંકેત સાચો ઠરશે, તો બ્રહ્માંડના જન્મ અને ગેલેક્સીઓના અસ્તિત્વ વિશેની સમજ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે.
ડાર્ક મેટર એક એવો અદૃશ્ય પદાર્થ છે જે પ્રકાશને ઉત્સર્જિત કે પ્રતિબિંબિત કરતો નથી, તેથી તેને સીધું જોઈ શકાતું નથી. તેની હાજરી માત્ર તેના ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રભાવ દ્વારા અનુભવાય છે. સૌપ્રથમ 1933માં સ્વિસ ખગોળશાસ્ત્રી ફ્રિટ્ઝ ઝ્વિકીએ ગેલેક્સી ક્લસ્ટરનો અભ્યાસ કરતી વખતે નોંધ્યું હતું કે ગેલેક્સીઓ એટલી ઝડપથી ગતિ કરી રહી છે કે માત્ર દૃશ્યમાન પદાર્થોના વજનથી તેને સમજાવી શકાય નહીં. ત્યારબાદ 1970ના દાયકામાં વેરા રુબિને શોધ્યું કે ગેલેક્સીઓની કિનારીઓ પરના તારાઓ એટલી ઝડપથી ફરે છે કે કોઈ અદૃશ્ય પદાર્થના ગુરુત્વાકર્ષણ વિના તે ગેલેક્સીઓ તૂટીને વેરવિખેર થઈ જાય.
વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે ડાર્ક મેટર 'WIMP' (Weakly Interacting Massive Particle) નામના કણોથી બનેલું છે. LZ ડિટેક્ટરમાં પ્રવાહી ઝેનોન અત્યંત ઘટ્ટ હોવાથી તેની સાથે ડાર્ક મેટરના કણો અથડાવાની સંભાવના વધી જાય છે. બે વર્ષના અભ્યાસમાં 6 દેશોની 39 સંસ્થાઓના 250 વૈજ્ઞાનિકો અને એન્જિનિયરોએ એક એવી ઘટના નોંધી છે જે ઝેનોનના અણુ અને સંભવિત WIMP વચ્ચેની અથડામણ હોઈ શકે છે.
આ સંકેત અંતિમ સાબિતી નથી, પરંતુ તે ડાર્ક મેટરને સીધું શોધવાની દિશામાં મોટી પ્રગતિ છે. બ્રહ્માંડમાં સામાન્ય પદાર્થો (તારા, ગ્રહો, આપણે) કુલ દળનો માત્ર 15% હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે બાકીનો 85% ડાર્ક મેટર છે. જો આ શોધ પુષ્ટિ થાય, તો બ્રહ્માંડની રચના અને વિકાસ પાછળ છુપાયેલી આ અદૃશ્ય શક્તિ વિશેની સદીઓ જૂની ગૂંચવણનો ઉકેલ મળી શકે છે.