આજના દોડધામ ભર્યા જીવનમાં સ્વસ્થ રહેવું દરેક માટે જરૂરી છે. શરીરને યોગ્ય રીતે ચલાવવા માટે ઘણા પોષક તત્ત્વો જોઈએ, જેમાં પ્રોટીનની ભૂમિકા મહત્ત્વની છે. ઘણા લોકો માને છે કે પ્રોટીનની જરૂર ફક્ત જિમ જતા કે બોડીબિલ્ડિંગ કરતા લોકોને જ પડે છે, પણ આ ખોટી માન્યતા છે.
પ્રોટીન શરીરના સ્નાયુઓ, હાડકાં, ત્વચા, વાળ અને આંતરિક પેશીઓ બનાવવા તથા તેમના સમારકામ માટે જરૂરી છે. તે હોર્મોન્સ અને ઉત્સેચકોના ઉત્પાદનમાં પણ મદદ કરે છે. શરીરમાં પ્રોટીનની ઉણપ થાય તો સતત થાક, નબળાઈ અને સ્નાયુઓ ઘસાવા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે દરેક વ્યક્તિની પ્રોટીનની જરૂરિયાત સરખી નથી હોતી. ઉંમર, વજન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને આરોગ્યની સ્થિતિ પ્રમાણે તેનું પ્રમાણ બદલાય છે. આવો, ઉંમર પ્રમાણે કેટલું પ્રોટીન જોઈએ તે સમજીએ.
બાળકો માટે પ્રોટીન
બાળપણમાં શરીર અને મગજનો વિકાસ ઝડપથી થાય છે. તેથી આ ઉંમરે પ્રોટીનયુક્ત આહાર જરૂરી છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે 1થી 3 વર્ષના બાળકોને દરરોજ લગભગ 13 ગ્રામ પ્રોટીન જોઈએ. 4થી 8 વર્ષના બાળકો માટે આ પ્રમાણ દરરોજ લગભગ 19 ગ્રામ થાય છે. બાળકોના આહારમાં દૂધ, દહીં, કઠોળ, ચીઝ, ઈંડા, સોયાબીન અને બદામ જેવા પૌષ્ટિક તત્ત્વો સંતુલિત માત્રામાં હોવા જોઈએ.
કિશોરાવસ્થામાં પ્રોટીનની જરૂરિયાત
કિશોરાવસ્થામાં શરીરમાં ઝડપી શારીરિક અને હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે. આ સમયે સ્નાયુઓ અને હાડકાંનો વિકાસ થતો હોવાથી પ્રોટીનની માંગ વધે છે. સામાન્ય રીતે 14થી 18 વર્ષના કિશોરોને દરરોજ લગભગ 52 ગ્રામ પ્રોટીન જોઈએ, જ્યારે આ જ વયજૂથની કિશોરીઓને દરરોજ આશરે 46 ગ્રામ પ્રોટીન લેવાની સલાહ અપાય છે. જે કિશોરો નિયમિત રમતગમત કે ભારે શારીરિક કસરત કરે છે તેમની જરૂરિયાત આનાથી વધુ હોઈ શકે. તેમણે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને વિટામિન્સ સાથે પ્રોટીનનું સંતુલન જાળવવું જોઈએ.
યુવાનો અને સામાન્ય વયસ્કો માટે
સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ માટે પ્રોટીનની ગણતરી તેના શરીરના વજન પર આધારિત છે. વૈજ્ઞાનિક માપદંડો મુજબ વયસ્ક વ્યક્તિએ તેના વજનના પ્રત્યેક કિલોગ્રામ દીઠ આશરે 0.8 ગ્રામ પ્રોટીન લેવું જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, 60 કિલોગ્રામ વજન ધરાવતી વ્યક્તિને દરરોજ અંદાજે 48 ગ્રામ પ્રોટીન જરૂરી છે. જોકે ગર્ભવતી મહિલાઓ, સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ, નિયમિત જિમ જતા યુવાનો અને કોઈ ચોક્કસ બીમારી ધરાવતા લોકો માટે આ જરૂરિયાત અલગ હોઈ શકે, જે માટે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી સારી છે.
વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રોટીનનું મહત્ત્વ
ઉંમર વધતાં સ્નાયુઓ ઘટવાનું જોખમ વધે છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં શરીર નબળું ન પડે અને રોજિંદા કામ માટે પૂરતી ઊર્જા મળે તે માટે પ્રોટીન જરૂરી છે. વડીલોએ પોતાની પાચનશક્તિ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ ધ્યાનમાં રાખીને આહારમાં યોગ્ય ફેરફાર કરવા જોઈએ. તેમણે દૈનિક ભોજનમાં મગ, ચણા, રાજમા, દાળ, સોયા પ્રોડક્ટ્સ, દૂધ, દહીં, ચીઝ અને જો માંસાહારી હોય તો ઈંડા, માછલી તથા ચિકનનો પૂરતો સમાવેશ કરવો જોઈએ.