આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં હૃદયના રોગો અને હાર્ટ એટેકનું જોખમ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. તેનું એક મોટું કારણ આપણી ખાવાની ટેવો છે, ખાસ કરીને ભોજનમાં વપરાતું તેલ. ભારતીય ભોજનનો સ્વાદ મસાલા સાથે તેલથી પણ આવે છે — વઘાર, પરાઠા કે ભજિયા, દરેક વાનગીમાં તેલ જરૂરી છે. પણ આ જ તેલ જ્યારે જરૂરિયાત કરતાં વધુ વપરાય ત્યારે હૃદય માટે જોખમ ઊભું કરે છે. એટલે એ જાણવું જરૂરી છે કે મહિનામાં કેટલું તેલ વાપરવું જોઈએ.
ફરીદાબાદની મારેંગો એશિયા હોસ્પિટલમાં કાર્ડિયોલોજી વિભાગના પ્રોગ્રામ ક્લિનિકલ ડાયરેક્ટર ડૉ. ગજિંદર કુમાર ગોયલ કહે છે કે એક સ્વસ્થ વ્યક્તિએ આખા દિવસમાં 15થી 20 મિલી લીટર એટલે કે 3થી 4 ચમચીથી વધુ તેલ ન લેવું જોઈએ. આ હિસાબે મહિનામાં 500થી 600 મિલી લીટર તેલ પૂરતું ગણાય. જો ઘરમાં 4 સભ્યો હોય તો મહિનામાં કુલ 2 લીટરથી વધુ તેલ ન વાપરવું જોઈએ. પણ ઘણા ભારતીય પરિવારોમાં 5 લોકો 10 કિલોથી વધુ તેલ વાપરી નાખે છે, જે હૃદય માટે ખતરનાક છે.
બજારમાં સરસો, સૂર્યમુખી, સોયાબીન, નારિયેળ અને ઓલિવ તેલ જેવા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. નિષ્ણાતો માને છે કે સરસો, સૂર્યમુખી અને ઓલિવ તેલ અન્ય કરતાં વધુ સારા છે, કારણ કે તેમાં રહેલા સારા ચરબી તત્વો હૃદયને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે. ડૉ. ગોયલ કહે છે કે ઘાણીનું સરસો તેલ ભારતીય રસોઈ માટે યોગ્ય છે, કારણ કે તેમાં રહેલા પોષક તત્વો ઊંચા તાપમાને પણ સુરક્ષિત રહે છે. જ્યારે ઓલિવ તેલ ધીમા તાપે પકાવવાના ખોરાક અને સલાડ માટે સારું ગણાય છે, પણ ઊંડા તળવા માટે તેનો ઉપયોગ થતો નથી.
નિષ્ણાતોના મતે ઘણા રિફાઇન્ડ તેલ ઊંચા તાપમાન અને રસાયણ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે, જેનાથી તેમાં એવા તત્વો બની શકે છે જે લાંબા ગાળે શરીર માટે નુકસાનકારક સાબિત થાય. સતત આવા તેલનું સેવન કરવાથી ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ વધે છે અને હૃદય સંબંધી રોગોનું જોખમ વધે છે.
ક્યારેક વધુ તળેલી વસ્તુ ખાવાથી તરત નુકસાન નથી થતું, પણ રોજ ડીપ ફ્રાય કરેલી ચીજો ખાવાથી શરીરમાં ચરબી જમા થવા લાગે છે. આથી મેદસ્વીતા, ડાયાબિટીઝ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે.
એક દિવસમાં 3થી 4 ચમચી તેલ, એક સપ્તાહમાં 105થી 140 મિલી લીટર અને મહિનામાં 500થી 600 મિલી લીટર તેલ લેવું જોઈએ. ડૉ. ગોયલના જણાવ્યા અનુસાર હૃદયના દર્દીઓએ આખા મહિનામાં 750 મિલી લીટરથી વધુ તેલ ન લેવું જોઈએ. સ્વાદ અને પોષણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે 80 ટકા સરસો તેલ અને 20 ટકા ઘી કે માખણ મિશ્રિત ખોરાક મર્યાદિત માત્રામાં લેવો જોઈએ. આ સાદી સલાહ અપનાવીને પરિવારને હાર્ટ એટેકના ખતરાથી બચાવી શકાય છે.