મોંઘવારી વધતાં ઘરનું બજેટ સંભાળવું અઘરું બની રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે DA અને DR એવા બે શબ્દો મહત્વના છે, જે ફુગાવાની અસર ઘટાડવા માટે સરકાર આપે છે. ઘણા લોકોને આ બંને વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ નથી. 8મા પગાર પંચની ચર્ચા વચ્ચે આ ભથ્થાં કેવી રીતે ગણાય છે અને નવા પગાર પંચમાં તેના પર શું અસર પડશે, તે સમજવું જરૂરી છે.
DA એટલે ડીયરનેસ એલાઉન્સ અથવા મોંઘવારી ભથ્થું. આ ભથ્થું સેવામાં ચાલુ કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓને ચૂકવવામાં આવે છે. તેનો હેતુ રોજબરોજના વધતા ખર્ચ સામે રાહત આપવાનો છે. DA કર્મચારીના મૂળ પગાર (બેઝિક પે) પર ગણવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, જો કર્મચારીનો મૂળ પગાર 30,000 રૂપિયા હોય અને DAનો દર 60% હોય, તો તેને દર મહિને 18,000 રૂપિયા મોંઘવારી ભથ્થું મળશે. એટલે કે તેના હાથમાં કુલ 48,000 રૂપિયા આવશે.
સામાન્ય રીતે કેન્દ્ર સરકાર વર્ષમાં બે વખત DAના દરમાં ફેરફાર કરે છે. જાન્યુઆરી 2026ની સ્થિતિ મુજબ, સરકારી કર્મચારીઓ માટે DAનો દર મૂળ પગારના 60% સુધી પહોંચી ગયો છે. જોકે, આગામી વધારા માટે સરકારની સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવાય છે.
DR એટલે ડીયરનેસ રિલીફ અથવા મોંઘવારી રાહત. આ રાહત નિવૃત્ત થઈ ગયેલા સરકારી કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારના પેન્શનરોને આપવામાં આવે છે. વધતી મોંઘવારી સામે પેન્શનની ખરીદશક્તિ જળવાઈ રહે તે માટે આ ચૂકવાય છે. DRની ગણતરી મૂળ પેન્શન પર કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો નિવૃત્ત કર્મચારીનું મૂળ પેન્શન 20,000 રૂપિયા છે અને DRનો દર 60% છે, તો તેમને દર મહિને 12,000 રૂપિયા મોંઘવારી રાહત પેટે મળશે. આમ, તેમનું કુલ પેન્શન 32,000 રૂપિયા થશે. DAની જેમ જ DRના દરોમાં પણ વર્ષમાં બે વખત સુધારો થાય છે.
ટૂંકમાં, DA એ નોકરી કરતા વર્તમાન સરકારી કર્મચારીઓ માટે છે, જ્યારે DR નિવૃત્ત પેન્શનરો અને ફેમિલી પેન્શનરો માટે છે. બંનેનો ઉદ્દેશ્ય એક જ છે – ફુગાવા સામે રક્ષણ આપવું. બીજો મોટો તફાવત ગણતરીનો છે. DA હંમેશા કર્મચારીના મૂળ પગાર પર ગણાય છે, જ્યારે DR પેન્શનરના મૂળ પેન્શન પર ગણાય છે. બંને દરોમાં ફેરફાર વર્ષમાં બે વખત જ થાય છે.
હાલમાં સરકારી કર્મચારીઓની નજર 8મા પગાર પંચ પર મંડાયેલી છે. આ નવા કમિશનની રચના 3 નવેમ્બર, 2025ના રોજ કરવામાં આવી હતી. સરકારે આ પંચને પોતાનો રિપોર્ટ અને ભલામણો સબમિટ કરવા માટે 18 મહિનાનો સમયગાળો આપ્યો છે. આ ગણતરી મુજબ, 8મા પગાર પંચનો અંતિમ અહેવાલ મે 2027ની આસપાસ આવવાની શક્યતા છે. જ્યારે આ નવું પગાર પંચ લાગુ થશે, ત્યારે હાલના DA અને DRના દરો નવા પગાર માળખામાં ભળી જશે. સામાન્ય રીતે નવા પગાર સ્ટ્રક્ચરમાં જૂના દરોને મર્જ કરીને નવેસરથી બેઝિક પગાર નક્કી થતો હોય છે.
જોકે, નવા પંચના અમલ પછી શરૂઆતમાં મોંઘવારી ભથ્થાનો નવો દર શું રહેશે અને ગણતરીની સિસ્ટમમાં કેવા ફેરફારો આવશે, તે સરકારના અંતિમ નિર્ણય પર જ નિર્ભર રહેશે. ત્યાં સુધી કર્મચારીઓએ અને પેન્શનરોએ થોડી ધીરજ રાખવી પડશે.