ઇન્ટરનેટ આજે વિચારોની અભિવ્યક્તિનું શક્તિશાળી માધ્યમ છે, પરંતુ તેનો દુરુપયોગ પણ વધી રહ્યો છે. કેટલાક લોકો સોશિયલ મીડિયા પર ખોટી વાતો ફેલાવે છે, જેનાથી સમાજમાં નફરત અને હિંસાનું વાતાવરણ સર્જાય છે. ક્યારેક અજાણતાં પણ લોકો સાયબર ગુનામાં સંડોવાઈ જાય છે અને કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડે છે.
સાયબર ગુનાને રોકવા માટે ભારતે 2000માં માહિતી ટેકનોલોજી કાયદો (IT Act) પસાર કર્યો અને 2008 તથા 2009માં તેમાં જરૂરી સુધારા કરવામાં આવ્યા. આ કાયદો ઇન્ટરનેટ દ્વારા કરવામાં આવતી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓને આવરી લે છે અને વિવિધ કલમો હેઠળ સજાની જોગવાઈ કરે છે.
IT કાયદાની મુખ્ય કલમોમાં સમાવેશ થાય છે: કલમ 66 હેઠળ કમ્પ્યુટર સંસાધનો કે ડેટા સાથે છેડછાડ કરવા પર સજા; કલમ 66A હેઠળ ઇન્ટરનેટ પર પ્રતિબંધિત કે ભડકાઉ નિવેદન મોકલવા પર કાર્યવાહી; કલમ 66B હેઠળ ચોરાયેલી માહિતી કે સાધનો રાખવા પર સજા; કલમ 66C હેઠળ ડિજિટલ ઓળખ ચોરી કરવા પર સજા; કલમ 66D હેઠળ ઓળખ છુપાવીને છેતરપિંડી કરવા પર કાર્યવાહી; કલમ 66E હેઠળ ગોપનીયતાનો ભંગ કરવા પર સજા; અને કલમ 66F હેઠળ સાયબર આતંકવાદ ફેલાવવા પર કડક સજા.
ખાસ કરીને કલમ 67 હેઠળ, ઇન્ટરનેટ પર વાંધાજનક કે સામુદાયિક નફરત ફેલાવતી માહિતી પ્રકાશિત કરવા કે મોકલવા પર કાર્યવાહી થઈ શકે છે. જો કોઈ દોષી સાબિત થાય, તો તેને 3 વર્ષની કેદ અથવા 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. પુનરાવર્તન કરવા પર 5 વર્ષની કેદ અને 10 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. ગુનાની ગંભીરતા અનુસાર મામૂલી સજાથી લઈને આજીવન કેદ સુધીની સજા થઈ શકે છે.
સરકાર ઇન્ટરનેટના દુરુપયોગને રોકવા માટે ફેક ન્યૂઝ ફેલાવતા સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ પર પ્રતિબંધ જેવા પગલાં લઈ રહી છે. જોકે, સાયબર ક્રાઇમના વધતા બનાવોને અટકાવવા માટે સામાન્ય લોકોમાં જાગૃતિ પણ જરૂરી છે, તો જ કાયદાના પ્રયાસો સફળ થશે.
(નોંધ: આ માહિતી કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોના આધારે આપવામાં આવી છે. કોઈ ચોક્કસ કેસ માટે કાનૂની નિષ્ણાતની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે.)