કોરોનાના નવા વેરિઅન્ટ PJ.2.1 દુનિયામાં ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ (WHO) 9 નવેમ્બર 2026ના રોજ આ અંગે એડવાઈઝરી જાહેર કરી છે. WHOએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ વેરિઅન્ટના લક્ષણો સામાન્ય શરદી કે ફ્લૂ જેવા જ છે. એટલે કે માત્ર લક્ષણો જોઈને એ નક્કી કરી શકાય નહીં કે ચેપ કોવિડ-19ને કારણે થયો છે કે બીજા કોઈ શ્વસનતંત્રને અસર કરતા વાયરસને કારણે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગંદા પાણીના સર્વેક્ષણ પરથી સંકેત મળ્યો છે કે હાલમાં PJ.2.1 સૌથી ઝડપથી ફેલાતો વેરિઅન્ટ છે.
જોકે ભારતમાં અત્યાર સુધી આ વેરિઅન્ટનો એક પણ પુષ્ટિ થયેલ કેસ નોંધાયો નથી. તેમ છતાં નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક કહે છે કે સતર્કતા અને પરીક્ષણ એ સૌથી અસરકારક ઉપાયો છે.
PJ.2.1 શું છે? એ SARS-CoV-2નો એક નવો વંશ છે, જેને સંશોધકોએ 'સાલ્ટેશન વેરિઅન્ટ' નામ આપ્યું છે. સામાન્ય રીતે વેરિઅન્ટ એક કે બે મ્યુટેશનમાંથી ધીમે ધીમે વિકસે છે. પણ 'સાલ્ટેશન વેરિઅન્ટ'માં એકસાથે મોટી સંખ્યામાં સ્પાઇક પ્રોટીન મ્યુટેશન જોવા મળે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો વાયરસમાં એકસાથે અનેક 'અપગ્રેડ' થઈ ગયા છે.
આ વેરિઅન્ટ મૂળભૂત રીતે MC.10.1.7માંથી ઉતરી આવ્યો છે, જે JN.1 વંશાવળીનો એક પ્રકાર છે અને મે 2025 સુધી પ્રચલિત હતો.
અભ્યાસ મુજબ, PJ.2.1 ઝડપથી ફેલાવાનું મુખ્ય કારણ ACE2 રિસેપ્ટર સાથે જોડાવાની તેની વધુ સારી ક્ષમતા છે. ACE2 રિસેપ્ટર એક 'દરવાજા' જેવું કામ કરે છે, જેમાંથી કોરોના વાયરસ આપણા કોષોમાં પ્રવેશે છે. PJ.2.1 આ દરવાજાને અગાઉના વેરિઅન્ટની સરખામણીએ વધુ મજબૂતીથી પકડી રાખે છે, જેનાથી સંક્રમણનું જોખમ વધે છે.
સંશોધકોએ નોંધ્યું છે કે એન્ટિબોડીથી 'મધ્યમ અંશે બચી જવાની' ક્ષમતા હોવા છતાં, આ વેરિઅન્ટનો ઝડપી ફેલાવો મુખ્યત્વે ACE2 સાથે વધુ મજબૂત જોડાણને કારણે છે.
WHOએ ચેતવણી આપી છે કે કોવિડ-19 અને ફ્લૂનાં લક્ષણો એટલાં સમાન હોય છે કે માત્ર લક્ષણો પરથી કયો વાયરસ ચેપનું કારણ છે તે નક્કી કરવું ભરોસાપાત્ર નથી. સાચો જવાબ માત્ર યોગ્ય પરીક્ષણથી જ મળી શકે છે.
કેટલાક નિષ્ણાતોએ નોંધ્યું છે કે બીજા પ્રકારોની સરખામણીએ PJ.2.1માં ગળામાં તીવ્ર દુખાવો અને લાંબા સમય સુધી થાક રહેવાની ફરિયાદ પ્રમાણમાં વધુ જોવા મળે છે. જોકે આ મામલે હજુ વધુ સંશોધનની જરૂર છે.
ભારતમાં PJ.2.1નો હજુ સુધી કોઈ પુષ્ટિ થયેલ કેસ નથી, પણ નિષ્ણાતો સતર્ક રહેવા અને જરૂર પડે તો પરીક્ષણ કરાવવાની ભલામણ કરે છે.