આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં કામનું દબાણ, તણાવ અને ચિંતાઓને કારણે લોકો ઘણીવાર નાની-નાની વાતોમાં ગુસ્સે થઈ જાય છે. ક્યારેક ગુસ્સો એટલો વધી જાય છે કે તેને કાબૂમાં રાખવો મુશ્કેલ બની જાય છે. વધુ પડતો ગુસ્સો સંબંધોમાં અંતર લાવે છે અને મન તથા શરીરના સ્વાસ્થ્ય પર પણ ખરાબ અસર કરે છે. જો તમને પણ નાની વાતમાં ગુસ્સો આવી જાય છે, તો આ પાંચ સરળ માનસિક અને શારીરિક કસરતો ગુસ્સા પર નિયંત્રણ મેળવવામાં મદદ કરી શકે છે.
1. ધીમા શ્વાસની કસરત: ગુસ્સો આવે ત્યારે શાંત જગ્યાએ બેસીને આંખો બંધ કરો. નાકથી ચાર સેકન્ડ સુધી ધીમે-ધીમે શ્વાસ લો, સાત સેકન્ડ શ્વાસ રોકો અને પછી મોંથી આઠ સેકન્ડમાં ધીમે-ધીમે શ્વાસ બહાર કાઢો. આ પ્રક્રિયા આરામદાયક લાગે ત્યાં સુધી કરો. આનાથી મન શાંત થાય છે અને તણાવ ઓછો થાય છે.
2. પાંચ-ચાર-ત્રણ-બે-એક પદ્ધતિ: ગુસ્સો કે બેચેની અનુભવાય ત્યારે આ માનસિક કસરત કરો. તમારી આસપાસની પાંચ વસ્તુઓ જુઓ, ચાર વસ્તુઓને સ્પર્શ કરો, ત્રણ અવાજો સાંભળો, બે સુગંધ અનુભવો અને એક સ્વાદ ઓળખો. આ કસરત મનને વર્તમાન ક્ષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
3. સ્નાયુ ઢીલા કરવાની કસરત: ગુસ્સા સમયે શરીરના સ્નાયુઓમાં તણાવ વધે છે. આરામથી બેસીને પગના અંગૂઠાથી શરૂ કરીને ધીમે-ધીમે પગ, હાથ, ખભા અને ચહેરાના સ્નાયુઓને પાંચ સેકન્ડ માટે હળવેથી ખેંચો અને પછી છોડી દો. આનાથી શરીરનો તણાવ ઓછો થાય છે.
4. શારીરિક ખેંચાણ: ગુસ્સો વધે ત્યારે સીધા ઊભા રહીને બંને હાથ ઉપર લઈ જાઓ અને આખા શરીરને હળવેથી ખેંચો. પછી ધીમે-ધીમે આગળ ઝૂકીને પગના અંગૂઠાને સ્પર્શ કરવાનો પ્રયાસ કરો. શરીરને વધુ પડતું ન ખેંચો. આનાથી મન ગુસ્સા પરથી હટીને શરીરની હિલચાલ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
5. બોક્સ બ્રીથિંગ: ચાર સેકન્ડ શ્વાસ લો, ચાર સેકન્ડ શ્વાસ રોકો, ચાર સેકન્ડમાં શ્વાસ બહાર કાઢો અને ચાર સેકન્ડ આરામ કરો. આ પ્રક્રિયા થોડા સમય પુનરાવર્તિત કરો. જો શ્વાસ રોકવામાં તકલીફ થાય તો સામાન્ય શ્વાસ લેતા રહો.
ગુસ્સો આવવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ તેને કાબૂમાં રાખવો જરૂરી છે. આ પાંચ કસરતો રોજિંદા જીવનમાં સામેલ કરવાથી મન શાંત રહે છે અને ગુસ્સાને સારી રીતે સંભાળી શકાય છે. જો વારંવાર બેકાબૂ ગુસ્સો આવે અને તેની અસર સંબંધો કે રોજિંદા જીવન પર થાય, તો માનસિક સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
(ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ ફક્ત જાણકારી માટે છે. તેનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તમારા ડૉક્ટર અથવા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.)