ઘણીવાર નાક બંધ થવું, છીંક આવવી કે માથું ભારે લાગવું જેવી તકલીફ થાય ત્યારે લોકો તેને સામાન્ય શરદી માની લે છે. જોકે, દરેક વખતે આ લક્ષણો માત્ર શરદીના જ હોય એવું જરૂરી નથી. કેટલાક કિસ્સામાં આ સાઇનસની સમસ્યાના સંકેત પણ હોઈ શકે છે. સાઇનસ અને સામાન્ય શરદીના કેટલાક લક્ષણો એકસરખા હોવાથી બંને વચ્ચેનો તફાવત સમજવો મુશ્કેલ બની શકે છે.
યશોદા મેડિસિટી હોસ્પિટલના ENT વિભાગના વરિષ્ઠ સલાહકાર ડૉ. અજય જૈને જણાવ્યું કે, લોકો ઘણીવાર નાક બંધ થવું, છીંક આવવી અથવા માથું ભારે લાગવા જેવી સમસ્યાઓને સામાન્ય શરદી સાથે જોડી દે છે. પરંતુ દરેક વખતે તેનું કારણ શરદી હોય એવું જરૂરી નથી. સાઇનસ અને સામાન્ય શરદીના લક્ષણોમાં કેટલીક સમાનતા હોવા છતાં બંનેની સ્થિતિ અને કારણ અલગ હોય છે.
સામાન્ય શરદી મોટાભાગે વાયરલ ઇન્ફેક્શનને કારણે થાય છે. તેમાં નાકમાંથી પાણી આવવું અથવા નાક બંધ થવું, વારંવાર છીંક આવવી, ગળામાં દુખાવો અને ક્યારેક હળવો તાવ જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. સામાન્ય રીતે શરદી ગંભીર સમસ્યા બનતી નથી અને મોટાભાગના કિસ્સામાં થોડા દિવસોમાં યોગ્ય આરામ અને સામાન્ય કાળજીથી આપમેળે સુધારો જોવા મળે છે.
સાઇનસાઇટિસમાં નાકની આસપાસ આવેલા સાઇનસના પોલાણમાં બળતરા અથવા ચેપ થઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં નાક લાંબા સમય સુધી બંધ રહેવું, જાડું કફ અથવા લાળ આવવી, ચહેરા અને કપાળની આસપાસ દબાણ અથવા દુખાવો, માથાનો દુખાવો અને કેટલીકવાર ગંધ ઓળખવામાં મુશ્કેલી જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કેટલાક લોકોને આંખોની આસપાસ ભાર અથવા અસ્વસ્થતા પણ અનુભવાઈ શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે નાક બંધ થવાની સમસ્યા લાંબા સમય સુધી રહે અથવા વારંવાર થતી હોય ત્યારે તેને માત્ર સામાન્ય શરદી માનીને અવગણવી યોગ્ય નથી.
જો નાક બંધ થવું, ચહેરા અથવા કપાળમાં દબાણ, દુખાવો કે અન્ય લક્ષણો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, વારંવાર થાય અથવા સમય જતાં વધુ ગંભીર બને, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. આવા લક્ષણો પાછળનું ચોક્કસ કારણ જાણી લીધા પછી જ યોગ્ય સારવાર નક્કી કરી શકાય છે. મહત્વનું એ પણ છે કે નાક બંધ થવું કે સાઇનસની દરેક સમસ્યામાં એન્ટિબાયોટિક્સની જરૂર પડતી નથી. પોતાની રીતે એન્ટિબાયોટિક્સ લેવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ દવા લેવી જોઈએ.
શરદી અથવા સાઇનસની સમસ્યામાં પૂરતો આરામ અને યોગ્ય કાળજી લેવી મહત્વપૂર્ણ છે. કેટલાક લોકોને સાદા ગરમ પાણીની વરાળ લેવાથી નાક બંધ થવાની સમસ્યામાં અસ્થાયી રાહત મળી શકે છે. યોગ અને શ્વાસ સંબંધિત કસરતો પણ કેટલાક લોકો માટે આરામદાયક બની શકે છે.
જો શરદીના લક્ષણો થોડા દિવસોમાં સુધરે નહીં, સતત 3થી 4 દિવસ સુધી રહે અથવા સ્થિતિ વધુ ખરાબ થતી જણાય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે. ખાસ કરીને વારંવાર સાઇનસની સમસ્યા થતી હોય તો તેનું કારણ જાણવા માટે ENT નિષ્ણાતની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
(નોંધ: આ માહિતી સામાન્ય માર્ગદર્શન માટે છે. કોઈપણ દવા શરૂ કરતા પહેલા અથવા સતત રહેતા લક્ષણો માટે યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી જરૂરી છે.)