તહેવારોની સીઝન શરૂ થાય તે પહેલાં જ સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર મોંઘવારીનો વધુ એક બોજ પડવા જઈ રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે મુશ્કેલ અને ઊંડા સમુદ્રી વિસ્તારોમાંથી (Deep and Ultra-deep water fields) ઉત્પાદિત થતા કુદરતી ગેસની મહત્તમ કિંમતોમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. ગેસના આ નવા ભાવો 1 ઓક્ટોબર, 2026થી અમલમાં આવશે અને 31 માર્ચ, 2027 સુધી લાગુ રહેશે. સરકારના આ નિર્ણયને કારણે આગામી દિવસોમાં વાહનોમાં વપરાતો CNG અને ઘરોમાં પાઇપલાઇન દ્વારા આવતો PNG મોંઘો થવાની શક્યતા છે.
કિંમતમાં કેટલો વધારો થયો?
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, ઊંડા પાણી, અતિ-ઊંડા પાણી અને ઉચ્ચ-દબાણ તથા ઉચ્ચ-તાપમાન ધરાવતા મુશ્કેલ ક્ષેત્રોમાંથી કાઢવામાં આવતા ગેસ માટેનો મહત્તમ ભાવ $8.90થી વધારીને $9.89 પ્રતિ MMBtu કરવામાં આવ્યો છે. ભારતીય રૂપિયામાં આ ગેસની કિંમત અંદાજે 930 રૂપિયાથી વધીને 1030 રૂપિયા પ્રતિ MMBtu થઈ છે. ભાવમાં થયેલો આ વધારો અંતિમ ગ્રાહક સુધીની ચેઇન પર અસર કરશે.
સરકારે શા માટે ભાવ વધાર્યા?
આ ભાવવધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભૌગોલિક અને વ્યાપારી પડકારો છે. આ ફેરફાર ખાસ કરીને એવા ગેસ ક્ષેત્રોને લાગુ પડે છે જ્યાં સમુદ્રના પેટાળમાંથી ગેસ બહાર કાઢવાનો ખર્ચ સામાન્ય જમીની કે છીછરા ક્ષેત્રો કરતાં ઘણો વધારે આવે છે. ઊંડા સમુદ્રમાં અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીની જરૂર પડે છે. ભારતની પૂર્વ કાંઠે આવેલા કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિનમાં (KG Basin) આવેલો KG-D6 જેવો બ્લોક આ શ્રેણી હેઠળ આવે છે. આ ભાવવધારાથી આવી કંપનીઓને તેમના જંગી રોકાણ સામે વળતર મળશે અને ભવિષ્યમાં નવા ગેસ ક્ષેત્રો શોધવા માટે પ્રોત્સાહન પણ મળશે.
CNG અને PNG ગ્રાહકો પર શું અસર થશે?
શહેરોમાં સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) નેટવર્ક ચલાવતી કંપનીઓ કુદરતી ગેસનો જ કાચા માલ તરીકે ઉપયોગ કરીને વાહનો માટે CNG અને રસોઈ માટે PNG પૂરો પાડે છે. ઘરેલુ ગેસના ભાવમાં આ ઉછાળાને કારણે આ કંપનીઓનો ખર્ચ વધશે. જોકે, નિષ્ણાતોના મતે મહત્તમ ગેસના ભાવ વધવાનો અર્થ એ નથી કે કંપનીઓ રાતોરાત બધો બોજ ગ્રાહકો પર નાખી દેશે અને કિંમતો તરત જ આસમાને પહોંચી જશે. કંપનીઓ પોતાના નફા-નુકસાનના સરવૈયાને ધ્યાનમાં રાખીને તબક્કાવાર ભાવમાં વધારો કરી શકે છે.
કયા મહત્વના ક્ષેત્રો પ્રભાવિત થશે?
ભારતના અર્થતંત્રમાં કુદરતી ગેસનો ઉપયોગ બહોળા પ્રમાણમાં થાય છે. આજે ગેસ માત્ર ઇંધણ નથી, પણ એક મહત્વપૂર્ણ ઔદ્યોગિક કાચો માલ છે. આ ભાવવધારાની સાંકળ નીચે મુજબના ક્ષેત્રોને સીધી રીતે પ્રભાવિત કરશે:
- વાહનો માટેનો દૈનિક CNG અને ઘરોમાં વપરાતો PNG ગેસનો પુરવઠો.
- ખેતી માટે અત્યંત જરૂરી એવું ખાતર (Fertilizer) ઉત્પાદન ક્ષેત્ર.
- દેશના ગેસ આધારિત વીજ ઉત્પાદન (Power Generation) પ્લાન્ટ્સ.
- સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેક્ટરનું વિસ્તરણ.
- નવા કુદરતી ગેસ ક્ષેત્રોમાં આવનારું વિદેશી અને સ્વદેશી રોકાણ.
એકંદરે, રાષ્ટ્રીય ઉર્જા સુરક્ષા અને ઉત્પાદક કંપનીઓ માટે આ નિર્ણય આર્થિક રીતે સકારાત્મક છે, પરંતુ અંતિમ વપરાશકર્તાઓએ આગામી છ મહિના સુધી ગેસ આધારિત સેવાઓ માટે વધુ કિંમત ચૂકવવા તૈયાર રહેવું પડશે.