ચીને દાવો કર્યો છે કે તેણે અંતરિક્ષમાં બે સેટેલાઇટ વચ્ચે 142 કિલો ઇંધણનું ટ્રાન્સફર કર્યું છે. આ ટેકનોલોજી સફળ થાય તો સેટેલાઇટનું આયુષ્ય લંબાવી શકાય, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેસ ટ્રેકર્સ અને નિષ્ણાતોએ આ દાવા પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. ચીને આ ઓપરેશનને ગુપ્ત રાખ્યું હોવાનું મનાય છે, જેનાથી વૈશ્વિક ચિંતા વધી છે.
ચીનના સંશોધકોના કહેવા પ્રમાણે, તેમણે અંતરિક્ષમાં જ એક સેટેલાઇટમાંથી બીજામાં ઇંધણ પહોંચાડ્યું છે. આ તકનીક ભવિષ્યમાં સ્પેસ પેટ્રોલિંગનું ચિત્ર બદલી શકે છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે આ દાવો કેટલો સાચો છે?
જાન્યુઆરી 2025માં ચીને 'શિજિયાન-25' નામનો સેટેલાઇટ લોન્ચ કર્યો હતો. સત્તાવાર રીતે તેને સ્પેસ સર્વિસિંગ અને લાઇફ એક્સટેન્શન ટેકનોલોજી ચકાસવા માટે મોકલાયો હોવાનું કહેવાયું હતું, પણ તેની વાસ્તવિક ગતિવિધિઓ પર દુનિયાભરની નજર છે.
ચીની સંશોધન મુજબ, શિજિયાન-25 હાઇ-ઓર્બિટમાં રહેલા 'બેઇદો-2 જી7' સેટેલાઇટની નજીક પહોંચ્યો અને તેમાં અંદાજે 142 કિલો ઇંધણ ટ્રાન્સફર કર્યું. આ ઓપરેશન અત્યંત મુશ્કેલ અને જોખમી ગણાય છે.
દાવા મુજબ, આટલું ઇંધણ મળવાથી વયસ્ક થઈ ચૂકેલા 'બેઇદો' સેટેલાઇટનું આયુષ્ય 8 વર્ષ વધી ગયું છે. સામાન્ય રીતે ઇંધણ પૂરું થતાં જ કરોડો ડોલરના સેટેલાઇટ બેકાર થઈ જાય છે. ચીનનો દાવો સાચો હોય તો આ મોટી સિદ્ધિ ગણાશે.
પરંતુ આ દાવાની કોઈ સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેસ ટ્રેકિંગ ડેટા અને નિષ્ણાતોએ ફેબ્રુઆરી 2025માં બંને સેટેલાઇટ વચ્ચે થયેલી કથિત ગતિવિધિઓ પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
અંતરિક્ષમાં બે સેટેલાઇટ્સને અત્યંત નજીક લાવવા અને જોડવા એ જટિલ તકનીક છે. ચીને આ કામ આટલી ગુપ્તતાથી કર્યું હોય તો પશ્ચિમી દેશો અને સ્પેસ એજન્સીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
'બેઇદો' ચીનનું પોતાનું સેટેલાઇટ નેવિગેશન સિસ્ટમ છે, જે અમેરિકાના GPS સાથે સ્પર્ધા કરે છે. તેનો ઉપયોગ નેવિગેશન ઉપરાંત ચીનની સૈન્ય અને સરકારી ગુપ્ત કામગીરી માટે થાય છે, તેથી તેને જીવંત રાખવું ચીન માટે પ્રાથમિકતા છે.
અંતરિક્ષમાં નવો સેટેલાઇટ લોન્ચ કરવો ખર્ચાળ અને સમય માંગી લેતી પ્રક્રિયા છે. જૂના સેટેલાઇટને અંતરિક્ષમાં જ રીફ્યુઅલ કરી શકાય તો કરોડો ડોલર બચી શકે અને ચીન સ્પેસ સ્માર્ટ પાવર બની શકે.
જો કોઈ સેટેલાઇટ બીજા સેટેલાઇટની નજીક જઈને ઇંધણ ભરી શકતો હોય, તો ભવિષ્યમાં તે દુશ્મન દેશોના સેટેલાઇટને નુકસાન પહોંચાડવા કે તેની ઓર્બિટ બદલવા માટે પણ સક્ષમ બની શકે. આ બાબતથી સ્પેસ વોરફેરનો ખતરો ઊભો થયો છે.
જ્યાં સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેસ એજન્સીઓ કે સ્વતંત્ર ઓબ્ઝર્વર્સ આ રીફ્યુઅલિંગની પુષ્ટિ નથી કરતા, ત્યાં સુધી ચીનના દાવા પર શંકા રહેશે. શું ચીન ખરેખર સ્પેસ સુપરપાવર બન્યું છે કે આ માત્ર કાગળ પરનો દાવો છે?