વૈશ્વિક સોનાના બજારમાં અત્યારે એક નોંધપાત્ર ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે અમેરિકામાં વ્યાજ દરો વધે અને ડોલર મજબૂત બને ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં ઘટાડો થતો હોય છે. પરંતુ અત્યારે ચીન આ ઘટાડાનો લાભ લઈને રેકોર્ડ સ્તરે સોનું ખરીદી રહ્યું છે.
ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક, પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના (PBOC), અને સામાન્ય નાગરિકો — બંને સોનામાં રોકાણ કરી રહ્યા છે. આંકડા મુજબ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકે તેના સોનાના ભંડારમાં 7.4 લાખ ઔંસનો વધારો કર્યો, જે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સૌથી મોટો માસિક વધારો છે.
વધુમાં, 2026ના પ્રથમ આઠ મહિનામાં ચીને 1000 ટનથી વધુ સોનાની આયાત કરી છે. આ સંદર્ભમાં પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: ભારતીય ખરીદદારો અને રોકાણકારોએ ચીનની આ ખરીદીથી ચિંતા કરવી જોઈએ? ચાલો પરિસ્થિતિને સમજીએ.
ચીન આટલી આક્રમક રીતે સોનું કેમ ખરીદી રહ્યું છે? આ પાછળ વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક કારણો છે. પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો અને વધતા વૈશ્વિક તણાવને કારણે ચીન અમેરિકન ડોલર પરની તેની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે. તેથી તે વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો ઝડપથી વધારી રહ્યું છે. બીજી તરફ, ચીનના સ્થાનિક રિયલ એસ્ટેટ અને શેરબજારમાં મંદીના કારણે સામાન્ય નાગરિકો પણ ભૌતિક સોનું (સિક્કા અને બિસ્કિટ) ખરીદી રહ્યા છે.
ભારતીય ખરીદદારો માટે ચિંતાનું કારણ શું છે? જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ ઘટે છે ત્યારે ચીન જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થા મોટા પાયે ખરીદી કરે છે. પરિણામે ભાવને ટેકો મળે છે અને તે એટલા નીચે જતા નથી જેટલી ભારતીય ખરીદદારો અપેક્ષા રાખે છે. ભારતમાં ધનતેરસ, દિવાળી અને લગ્નસરા નજીક છે. જો ચીન વૈશ્વિક સપ્લાયનો મોટો હિસ્સો ખરીદી લેશે તો ભારતમાં સોનાની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી શકે છે અને સ્થાનિક પ્રીમિયમ વધી શકે છે. ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઘટે પણ રૂપિયો ડોલર સામે નબળો પડે તો ભારતમાં ભાવ ઊંચા રહી શકે છે.
જોકે, ભારતીય રોકાણકારો માટે હકારાત્મક પાસાં પણ છે. ચીન અને પોલેન્ડ જેવા દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે સોનામાં વિશ્વાસ ટકાઉ છે. લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે સોનું સલામત એસેટ રહેશે. જ્યારે અમેરિકામાં વ્યાજ દરો વધે ત્યારે પશ્ચિમી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ્સ સોનું વેચે છે, પરંતુ ભારત અને ચીનની સંયુક્ત માંગ ભાવને મોટા કડાકાથી બચાવે છે.
જાન્યુઆરીમાં સોનાનો ભાવ 5500 ડોલર પ્રતિ ઔંસની ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચ્યો હતો. ત્યારબાદના ઘટાડાએ ભારતીય ગ્રાહકોને તહેવારો પહેલાં ખરીદીની તક આપી છે.
દિવાળી અને લગ્નસરા માટે સોનું ખરીદવાની સ્માર્ટ વ્યૂહરચના: એકસાથે મોટું રોકાણ ટાળો. ડોલરની મજબૂતી અને સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદીને કારણે ભાવમાં ચડ-ઉતર ચાલુ રહેશે, તેથી હપ્તેથી ખરીદી કરવી વધુ યોગ્ય છે. માત્ર ઘરેણાં પૂરતા સીમિત ન રહો. જો હેતુ શુદ્ધ રોકાણનો હોય તો મેકિંગ ચાર્જ અને શુદ્ધતાની ઝંઝટથી બચવા ડિજિટલ ગોલ્ડ, ગોલ્ડ ETF અથવા સોવરિન ગોલ્ડ બોન્ડ (SGB) પર વિચાર કરો. આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઉપરાંત રૂપિયા-ડોલર વિનિમય દર પર પણ નજર રાખો.
એકંદરે, ચીનની આક્રમક ખરીદી લાંબા ગાળે ભારતીય રોકાણકારોના પોર્ટફોલિયોને મજબૂતી અને સ્થિરતા આપી શકે છે. મંદીના સમયમાં સોનામાં રોકાણ કરવું એ સમજદાર રોકાણકારોની વ્યૂહરચના રહી છે, જે ભારતીયો પણ અપનાવી શકે છે.