ચીન છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી મોટા પ્રમાણમાં સોનું ખરીદી રહ્યું છે. વર્ષ 2026ના પહેલા આઠ મહિનામાં ચીને 1,000 ટનથી વધુ સોનું આયાત કર્યું છે. તેના પર રેકોર્ડ 158.8 અબજ ડૉલર (15 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ખર્ચ થયો છે. સરખામણી માટે, સમગ્ર વર્ષ 2025 દરમિયાન ચીને 886 ટન સોનું આયાત કર્યું હતું અને તેના પર 96.5 અબજ ડૉલર ખર્ચ થયા હતા. ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક સતત 23 મહિનાથી સોનાનો ભંડાર વધારી રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં તેણે લગભગ 23 ટન સોનું ખરીદ્યું, જે લગભગ ત્રણ વર્ષમાં એક મહિનામાં થયેલી સૌથી મોટી ખરીદી છે.
ચીન આટલું સોનું કેમ ખરીદી રહ્યું છે? તેના પાછળ મુખ્યત્વે બે કારણો છે. પહેલું, ચીન અમેરિકી ડૉલર અને અમેરિકી સરકારી બોન્ડ પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે. જુલિયસ બેયર ગ્રૂપના વિશ્લેષક કાર્સ્ટન મેંકેના જણાવ્યા અનુસાર, આ ખરીદી પાછળ રાજકીય કારણો પણ છે. વર્ષ 2022માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પછી પશ્ચિમી દેશોએ રશિયાની સેન્ટ્રલ બેંકની વિદેશમાં રાખેલી સંપત્તિ ફ્રીઝ કરી દીધી હતી. આ ઘટનાએ દર્શાવ્યું કે, બીજા દેશમાં રાખેલી સંપત્તિ જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ વખતે પ્રતિબંધોમાં આવી શકે છે. સામે, પોતાના દેશમાં રાખેલું સોનું વધુ સુરક્ષિત મનાય છે. એટલે ચીન વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો વધારી રહ્યું છે અને અમેરિકી સરકારી બોન્ડમાં હિસ્સેદારી ઘટાડી રહ્યું છે.
બીજું કારણ ચીનની અંદરની આર્થિક સ્થિતિ છે. ચીનના સામાન્ય લોકો પણ મોટા પ્રમાણમાં સોનું ખરીદી રહ્યા છે. સ્ટેટ સ્ટ્રીટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટમાં સોનાની રણનીતિના પ્રમુખ આકાશ દોશીના જણાવ્યા અનુસાર, ચીનમાં સામાન્ય લોકો દ્વારા સોનું ખરીદવાનું પ્રમાણ આ વર્ષના પહેલા આઠ મહિનામાં રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું છે. ચીનના સ્થાનિક બજારમાં સોનાના ભાવ પર મળતું વધારાનું પ્રીમિયમ પણ શિયાળાની મોસમમાં મજબૂત માંગનો સંકેત આપે છે. ચીનમાં મકાનોના ભાવ લાંબા સમયથી ઘટી રહ્યા છે. પહેલા રિયલ એસ્ટેટ સામાન્ય લોકોની સંપત્તિનું મુખ્ય સાધન હતું, પણ હવે તે નબળું પડ્યું છે. શેરબજારમાં પણ ચીનના મુખ્ય CSI 300 સૂચકાંકમાં આ વર્ષે લગભગ 8% ઘટાડો થયો છે, જ્યારે અમેરિકાનો S&P 500 સૂચકાંક 13% વધ્યો છે. ચીનમાં એક વર્ષના સરકારી બોન્ડની યીલ્ડ આશરે 1.2% છે, જ્યારે અમેરિકામાં તે લગભગ 4.46% છે. બેંક ડિપોઝિટ અને બોન્ડ પર ઓછું વળતર મળતું હોવાથી લોકો સોનામાં રોકાણ કરી રહ્યા છે.
સોનાના ભાવ ઘટ્યા હોવા છતાં ચીનની ખરીદી ચાલુ છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં સોનાની કિંમત 8% થી વધુ ઘટીને લગભગ 4,176 ડૉલર પ્રતિ ટ્રૉય ઔંસ થઈ ગઈ હતી. આ પહેલા જાન્યુઆરીમાં સોનું 5,500 ડૉલર પ્રતિ ઔંસથી ઉપરના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું હતું. ભાવ ઘટે ત્યારે ખરીદી કરવી તે સામાન્ય રોકાણની રણનીતિ છે, પણ ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકની ખરીદી માત્ર નફા માટે નથી, તે લાંબા ગાળાની આર્થિક સુરક્ષા માટે છે.
હવે મોટો સવાલ એ છે કે ચીનની આ ખરીદી સોનાના ભાવને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરે છે. ચીન વિશ્વના સૌથી મોટા સોનાના ઉપભોક્તા દેશોમાંનું એક છે. જ્યારે ચીન મોટા પ્રમાણમાં ખરીદે છે ત્યારે વૈશ્વિક માંગ વધે છે અને ભાવને ટેકો મળે છે. ભારત પર પણ તેની અસર થાય છે, કારણ કે ભારત સોનાની આયાત પર ઘણો આધાર રાખે છે. વૈશ્વિક ભાવ વધે તો ભારતમાં પણ સોનું મોંઘું થાય છે. જોકે, ભાવના ચઢાવ-ઉતાર પર અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વની વ્યાજ દર નીતિ, ડૉલરની મજબૂતાઈ અને ભૌગોલિક તણાવ જેવા પરિબળો પણ અસર કરે છે.
જાણકારોના મતે, ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક આગળ પણ સોનું ખરીદવાનું ચાલુ રાખે તેવી શક્યતા છે. જો ચીન ડૉલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની નીતિ ચાલુ રાખશે તો સોનાની માંગ ઊંચી રહેવાની ધારણા છે. ભારતીય રોકાણકારો માટે આનો અર્થ એ છે કે સોનામાં રોકાણ કરતા પહેલા વૈશ્વિક પરિબળો અને સ્થાનિક ભાવને ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. નિષ્ણાતો યાદ અપાવે છે કે સોનું સુરક્ષિત રોકાણ મનાય છે, પણ તેની કિંમતમાં ટૂંકા ગાળામાં ભારે ચઢાવ-ઉતાર આવી શકે છે.