વૈશ્વિક સ્તરે સોનાના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે અને ત્યારે જ વિશ્વભરની સેન્ટ્રલ બેંકોએ સોનાની ખરીદીમાં મોટો ઉછાળો નોંધાવ્યો છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના તાજા આંકડા મુજબ, 2026ના ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં સેન્ટ્રલ બેંકોએ કુલ 321 ટન સોનું ખરીદ્યું છે, જે પાછલા ક્વાર્ટર (Q2)ના 296.3 ટન કરતાં 8.5% વધુ છે.
વર્ષ 2026ના પ્રથમ નવ મહિનામાં સેન્ટ્રલ બેંકોની કુલ ખરીદી 675 ટન સુધી પહોંચી છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની તુલનામાં 6% વધુ છે. કાઉન્સિલનો અંદાજ છે કે 2026માં કુલ માંગ 2025ના સ્તર જેટલી તો રહેશે.
ખરીદી વધારવા પાછળ મુખ્ય કારણો છે. પ્રથમ ક્વાર્ટરની ઊંચી સપાટીએથી સોનાના ભાવ નીચે આવ્યા છે અને બજારની અસ્થિરતા પણ ઘટી છે, જેથી ખરીદીને વેગ મળ્યો છે. કાઉન્સિલના મતે, પોર્ટફોલિયોમાં વિવિધતા લાવવી અને જોખમ સંચાલન જેવી લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતો આ ખરીદીનું મુખ્ય કારણ છે. ઐતિહાસિક રીતે સોનું હજુ પણ મોંઘું છે, તેમ છતાં બેંકો ખરીદી કરી રહી છે.
એક મહત્ત્વની બાબત એ છે કે ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં સત્તાવાર રીતે માત્ર 120 ટન ખરીદી જાહેર થઈ છે, જ્યારે અંદાજ 321 ટનનો છે. 2022થી ચાલી રહેલા વલણ મુજબ, આ ક્વાર્ટરમાં પણ કુલ માંગના લગભગ 63% હિસ્સો એવી ખરીદીમાંથી આવ્યો છે જેની જાહેરમાં વિગતો જાહેર થઈ નથી. આ ઉપરાંત, આ ખરીદી માત્ર ગણતરીની સેન્ટ્રલ બેંકો પૂરતી મર્યાદિત રહી છે.
ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં સોનાના વેચાણ કરતાં ખરીદીનું પલડું ભારે રહ્યું છે. કતાર, કિર્ગિઝ રિપબ્લિક અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)ના સોનાના ભંડારમાં નજીવો ઘટાડો નોંધાયો છે. રશિયા એકમાત્ર એવો દેશ રહ્યો છે જ્યાં 19 ટન સોનાનો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
ઊંચા ભાવને કારણે ઘરેણાંની માંગ પર દબાણ હોવા છતાં સેન્ટ્રલ બેંકો મોટી ખરીદદાર બની રહેશે. ત્રીજા ક્વાર્ટરના મજબૂત આંકડા અને બીજા ક્વાર્ટરના સુધારેલા અંદાજો બાદ કાઉન્સિલે વાર્ષિક ખરીદીનો અંદાજ વધાર્યો છે. પુરવઠાની વાત કરીએ તો, ખાણોમાંથી સોનાનું ઉત્પાદન નવો વાર્ષિક રેકોર્ડ બનાવી શકે છે, પરંતુ જૂના સોનાના રિસાયક્લિંગની પ્રવૃત્તિ સુસ્ત રહેવાને કારણે કુલ પુરવઠામાં સામાન્ય ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.
વર્ષ 2026માં સોનાની માંગ વધારવામાં રોકાણકારોનો ફાળો સૌથી મહત્ત્વનો રહેશે. કાઉન્સિલે સરેરાશ વાર્ષિક માંગ વૃદ્ધિનો અંદાજ 400 ટનથી ઘટાડીને 200 ટન કર્યો છે, તેમ છતાં વર્ષના અંત સુધીમાં રોકાણની માંગ 2025 કરતાં 200 ટન વધુ રહેવાની ધારણા છે. વર્ષના બીજા ભાગમાં સોનાના બાર અને સિક્કાની માંગ થોડી નરમ પડી છે, પરંતુ ગોલ્ડ ETFમાં રોકાણ અપેક્ષા કરતાં ઘણું વધારે રહ્યું છે.
ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો, અમેરિકન ડોલરની મજબૂતાઈ અને ભૌગોલિક-રાજકીય જોખમો ઘટવા છતાં ગોલ્ડ ETFમાં રોકાણનો પ્રવાહ અકબંધ રહ્યો છે. આ દર્શાવે છે કે રાજકોષીય સ્થિતિ અને વ્યાપક આર્થિક અનિશ્ચિતતાને લઈને ચિંતાઓ સોનામાં રોકાણ કરવાથી અન્ય રોકાણની તકો ગુમાવવાની ઊંચી તક-કિંમતની અસરને અમુક અંશે ઘટાડી રહી છે. સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી ચાલુ રહેવાની ધારણા છે.