ભારતીય ફિલ્મોના સર્ટિફિકેશન માટે સરકારે નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયે ગુરુવારે ફિલ્મ સર્ટિફિકેશનના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા છે. નવી માર્ગદર્શિકાએ 1991માં બનેલા જૂના નિયમોનું સ્થાન લીધું છે. જોકે સેન્સરશિપની જૂની જોગવાઈઓમાં સંપૂર્ણપણે ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ સર્જનાત્મક સ્વતંત્રતા, સામાજિક પરિવર્તન, ઉંમર અનુસાર રેટિંગ અને કન્ટેન્ટ સંબંધિત નિયમોને નવી રીતે સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે.
નવી માર્ગદર્શિકામાં ફિલ્મ નિર્માતાઓને હિંસા, ડ્રગ્સ, ધૂમ્રપાન, જાતીય હિંસા અને મહિલાઓના ચિત્રણને લઈને ખાસ સાવચેતી રાખવા કહેવામાં આવ્યું છે. સાથે જ બાળકો અને નબળા વર્ગોના ચિત્રણ સંબંધિત નિયમો પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે.
નવી ગાઇડલાઇનની મુખ્ય બાબતો:
1. ક્રિએટિવ ફ્રીડમ અને સેન્સરશિપ વચ્ચે સંતુલન: નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ સેન્સર બોર્ડે ધ્યાન રાખવું પડશે કે ફિલ્મોમાં સામાજિક મૂલ્યો અને જવાબદારીનું પાલન થાય, પરંતુ તેના નામે કલાકારોની સર્જનાત્મક સ્વતંત્રતા પર અનાવશ્યક રીતે રોક ન લગાવવામાં આવે. એટલે કે સેન્સરશિપ અને ક્રિએટિવ ફ્રીડમ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
2. હિંસા અને અપરાધનું મહિમામંડન નહીં: ફિલ્મોમાં હિંસા અથવા અપરાધને પ્રોત્સાહન આપવાનું કે તેનું મહિમામંડન કરવાનું ટાળવું પડશે. અપરાધ કરવાની રીતોને એટલી વિગતવાર દર્શાવવા પર પણ રોક રહેશે, જેના કારણે લોકોને અપરાધ કરવાની રીત મળી શકે. બિનજરૂરી અતિશય હિંસા, ક્રૂરતા અને ભયાનક દૃશ્યોને પણ ઘટાડવાના નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે.
3. બાળકો સાથે જોડાયેલા કન્ટેન્ટ પર કડકાઈ: બાળકોને હિંસાનો ભોગ બનતા, હિંસા કરતા અથવા જબરદસ્તી હિંસાના સાક્ષી તરીકે દર્શાવતા કન્ટેન્ટ પર પણ કડકાઈ કરવામાં આવી છે. બાળકો સાથેના દુર્વ્યવહારને દર્શાવવાથી પણ બચવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
4. દિવ્યાંગ લોકો અને પ્રાણીઓ સાથે ક્રૂરતા પર પ્રતિબંધ: ફિલ્મોમાં પ્રાણીઓ સાથે બિનજરૂરી ક્રૂરતા દર્શાવવા પર પ્રતિબંધ રહેશે. આ ઉપરાંત શારીરિક અથવા માનસિક રીતે દિવ્યાંગ લોકોની મજાક ઉડાવતું અથવા તેમની સાથે દુર્વ્યવહાર દર્શાવતું કન્ટેન્ટ પણ પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યું છે.
5. દારૂ, ડ્રગ્સ અને ધૂમ્રપાનનું મહિમામંડન નહીં: ફિલ્મોમાં દારૂ પીવા, ડ્રગ્સ લેવા અથવા ધૂમ્રપાનને ગ્લેમરાઇઝ કરવાનું ટાળવું પડશે. નશીલા પદાર્થો અથવા સાઇકોટ્રોપિક સબ્સ્ટન્સ સાથે જોડાયેલા દૃશ્યોમાં નિર્ધારિત એન્ટી-ડ્રગ ચેતવણી દર્શાવવી ફરજિયાત રહેશે.
6. જાતીય હિંસાના ગ્રાફિક દૃશ્યો નહીં: મહિલાઓનું અપમાન કરતા અથવા તેમને નીચા દર્શાવતા કન્ટેન્ટ પર પણ પ્રતિબંધ રહેશે. જો વાર્તા માટે જાતીય હિંસા દર્શાવવી જરૂરી હોય, તો તેને ગ્રાફિક અથવા અત્યંત વિગતવાર રીતે દર્શાવી શકાશે નહીં. માર્ગદર્શિકામાં જાતીય કન્ટેન્ટને પણ જરૂરિયાત મુજબ મર્યાદિત રાખવાની વાત કહેવામાં આવી છે.
7. અશ્લીલતા અને ડબલ મીનિંગ ડાયલોગ પર પણ નજર: ફિલ્મોમાં અશ્લીલતા, વાંધાજનક ભાષા અને એવા ડબલ મીનિંગ સંવાદો, જે દર્શકોની 'બેઝ ઇન્સ્ટિંક્ટ્સ'ને ઉશ્કેરનારા માનવામાં આવે, તેમના પર હાલના પ્રતિબંધો યથાવત્ રહેશે.
8. ધર્મ અને સમુદાયો અંગે સાવચેતી: કોઈ ધર્મ, જાતિ અથવા સમુદાય વિરુદ્ધ અપમાનજનક શબ્દો અથવા દૃશ્યો દર્શાવવા પર પ્રતિબંધ રહેશે. આ ઉપરાંત સાંપ્રદાયિકતા, અંધશ્રદ્ધા, બિન-વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી અથવા 'રાષ્ટ્રવિરોધી' વિચારોને પ્રોત્સાહન આપતા કન્ટેન્ટ પર પણ પ્રતિબંધ રહેશે.
9. દેશની સુરક્ષા અને કાયદો-વ્યવસ્થા: ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને અખંડિતતા, રાજ્યની સુરક્ષા અથવા જાહેર વ્યવસ્થાને નુકસાન પહોંચાડતી કન્ટેન્ટ પર પ્રતિબંધ રહેશે. અન્ય દેશો સાથે ભારતના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોને અસર કરતી કન્ટેન્ટ અંગે પણ નિયમો લાગુ પડશે.
10. કોર્ટ અને માનહાનિ સંબંધિત નિયમો: ફિલ્મોમાં માનહાનિકારક કન્ટેન્ટ અને અદાલતની અવમાનના સાથે જોડાયેલા કન્ટેન્ટ પર પણ રોક રહેશે. ગાઈડલાઈનમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે એવું કન્ટેન્ટ, જે અદાલતો પ્રત્યે અપમાન, તિરસ્કાર અથવા અનાદરની ભાવના પેદા કરે છે અથવા તેમની ગરિમાને નબળી પાડે છે, તે અવમાનનાના દાયરામાં આવી શકે છે.
ઉંમર પ્રમાણે પણ થશે સર્ટિફિકેશન: નવી ગાઈડલાઈનમાં U/A 7+, U/A 13+ અને U/A 16+ કેટેગરીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે આ કેટેગરી સંપૂર્ણપણે નવી નથી; તેને અગાઉ 2024ના સર્ટિફિકેશન અને 2025માં ગાઈડલાઈનમાં સામેલ કરવામાં આવી ચૂકી હતી.
સલમાન ખાનની ફિલ્મ પર પડી શકે છે અસર: સલમાન ખાન ટૂંક સમયમાં ફિલ્મ 'માતૃભૂમિ'માં જોવા મળશે. આ ફિલ્મ ભારત-ચીન વચ્ચેની અથડામણ પર આધારિત છે, જેમાં દેખીતી રીતે ચ... (અહીંથી આગળનો ભાગ અધૂરો છે).