લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાએ મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ વિપક્ષ દ્વારા લાવવામાં આવનાર સંભવિત મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ અંગે સ્પષ્ટતા કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે, જો કોઈ નવી નોટિસ મળશે તો નિયમો અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ તેની તપાસ કરવામાં આવશે.
આ પ્રસંગે ઓમ બિરલાએ એ પણ યાદ અપાવ્યું કે, અગાઉ પણ ઘણી વખત એવું બન્યું છે જ્યારે સંસદનું સત્ર લાંબા સમય સુધી ચાલ્યું નથી. નોંધનીય છે કે, સંસદનું ચોમાસુ સત્ર 13 ઓગસ્ટે અનિશ્ચિત સમય માટે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ હજુ સુધી સત્રાવસાન થયું નથી.
ઉલ્લેખનીય છે કે, INDIA બ્લોક દ્વારા CEC જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR)માં અનિયમિતતાના આરોપો સાથે તેમના રાજીનામાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. છેલ્લા બે સપ્તાહથી દેશના વિવિધ ભાગોમાં વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. વિપક્સનો આરોપ છે કે મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ દરમિયાન અનિયમિતતાઓ આચરવામાં આવી હતી.
આ પહેલાં વિપક્ષ CECને પદ પરથી હટાવવા બે વખત પ્રયાસ કરી ચૂક્યું છે. 12 માર્ચે લોકસભાના 130 અને રાજ્યસભાના 63 સાંસદોની સહી સાથે નોટિસ આપવામાં આવી હતી, જેને લોકસભા અને રાજ્યસભા બંને દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી હતી. બીજી વખત આપવામાં આવેલી નોટિસ હજુ રાજ્યસભામાં પેન્ડિંગ છે.
CEC વિરુદ્ધના સંભવિત મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ અંગેના પ્રશ્નના જવાબમાં લોકસભા અધ્યક્ષે કહ્યું, ‘જો કોઈ નવી નોટિસ આવશે, તો અમે નિયમો અને પ્રક્રિયાઓ હેઠળ તેને જોઈશું અને તપાસ કરીશું.’ તેમણે ઉમેર્યું કે આ અંગેની પ્રક્રિયા એકદમ સ્પષ્ટ છે.
બંધારણ અને કાયદા મુજબ, CECને સંસદ દ્વારા તે જ રીતે હટાવી શકાય છે, જે રીતે સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ વિરુદ્ધ મહાભિયોગ ચલાવવામાં આવે છે. ‘મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર (નિયુક્તિ, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023’ મુજબ CEC અથવા અન્ય ચૂંટણી કમિશનર રાષ્ટ્રપતિને લેખિત રાજીનામું આપીને ગમે ત્યારે પોતાનું પદ છોડી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને હટાવવાની બંધારણીય પ્રક્રિયા અંગે અનુચ્છેદ 124 જણાવે છે કે, સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા મંજૂર કરાયેલ પ્રસ્તાવ રાષ્ટ્રપતિ પાસે મોકલવામાં ન આવે ત્યાં સુધી ન્યાયાધીશને હટાવી શકાતા નથી. આ પ્રસ્તાવને ગૃહના કુલ સભ્યોની બહુમતી અને મતદાન કરનારા સભ્યોની ઓછામાં ઓછી બે-તૃતીયાંશ બહુમતીનું સમર્થન જરૂરી છે. પ્રસ્તાવ તે જ સત્રમાં રાષ્ટ્રપતિને સોંપવો પડે અને તેનો આધાર ‘સાબિત થયેલી ગેરવર્તણૂક’ અથવા ‘અક્ષમતા’ હોવો જોઈએ.
‘જજ (તપાસ) અધિનિયમ, 1968’ મુજબ, જો ન્યાયાધીશને હટાવવાનો પ્રસ્તાવ સંસદના કોઈ પણ ગૃહમાં સ્વીકારી લેવામાં આવે, તો લોકસભા અધ્યક્ષ અથવા રાજ્યસભાના સભાપતિ ત્રણ સભ્યોની સમિતિની રચના કરશે. આ સમિતિ હટાવવાના આધારોની તપાસ કરશે.