નાના પાટેકર સાથે જોડાયેલા કાર્ડિયાક અરેસ્ટના સમાચારે ફરી એકવાર લોકોના મનમાં અનેક સવાલો ઊભા કર્યા છે. સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો કોઈ વ્યક્તિનો મેડિકલ રિપોર્ટ એકદમ સામાન્ય હોય, તો પણ તેને અચાનક કાર્ડિયાક અરેસ્ટ કેવી રીતે આવી શકે છે?
હકીકતમાં, સામાન્ય તપાસ રિપોર્ટ વ્યક્તિની તે સમયની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ વિશે માહિતી આપે છે. તેના આધારે ભવિષ્યમાં થનારી દરેક સમસ્યાનો અંદાજ લગાવવો શક્ય નથી. કાર્ડિયાક અરેસ્ટ અને હાર્ટ એટેક વચ્ચેનો તફાવત સમજવો પણ જરૂરી છે.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં હૃદયની કાર્યપ્રણાલીમાં અચાનક ગંભીર ગરબડ થાય છે. તેના કારણે હૃદય શરીરમાં લોહી પમ્પ કરવાનું બંધ કરી દે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં તેનું કારણ હૃદયના ધબકારા જોખમી રીતે અનિયમિત થઈ જવું હોય છે.
ECG, બ્લડ ટેસ્ટ અને અન્ય મેડિકલ તપાસ હૃદયના સ્વાસ્થ્યનાં અલગ-અલગ પાસાં વિશે માહિતી આપે છે. પરંતુ દરેક તપાસથી દરેક પ્રકારની સમસ્યાનું નિદાન થઈ શકે તે જરૂરી નથી. કેટલીક ગરબડ સમય જતાં વિકસે છે, જ્યારે કેટલીક સમસ્યાઓ અચાનક સામે આવે છે.
આ ઉપરાંત, હૃદયના સ્નાયુઓ સાથે જોડાયેલી બીમારીઓ, અગાઉ આવેલો હાર્ટ એટેક, હૃદયની રચનામાં ફેરફાર અને કેટલીક આનુવંશિક સ્થિતિઓ પણ કાર્ડિયાક અરેસ્ટનું જોખમ વધારી શકે છે. ઘણી વખત શરૂઆતની તપાસમાં તેનું કોઈ સ્પષ્ટ કારણ સામે આવતું નથી.
તેથી માત્ર એક સામાન્ય રિપોર્ટના આધારે એવું માની લેવું યોગ્ય નથી કે હૃદયને લગતું કોઈ જોખમ નથી.
હાર્ટ એટેક અને કાર્ડિયાક અરેસ્ટ વચ્ચે શું તફાવત છે?
લોકો ઘણીવાર હાર્ટ એટેક અને કાર્ડિયાક અરેસ્ટને એક જ સમસ્યા સમજી લે છે, પરંતુ હકીકતમાં બંને અલગ-અલગ સ્થિતિઓ છે.
હાર્ટ એટેક: જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓ સુધી લોહી પહોંચાડતી કોઈ ધમનીમાં અવરોધ સર્જાય છે, ત્યારે હાર્ટ એટેક આવે છે. તેના કારણે હૃદયના એક ભાગને પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન મળતો નથી. છાતીમાં દુખાવો અથવા દબાણ અનુભવાવું, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી, ઠંડો પરસેવો થવો અને બેચેની અનુભવાવું તેનાં લક્ષણો હોઈ શકે છે. જોકે, દરેક વ્યક્તિમાં લક્ષણો એકસરખાં હોય તે જરૂરી નથી.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ: આ સ્થિતિમાં હૃદયની વિદ્યુત પ્રણાલીમાં ગરબડ થાય છે અને હૃદય અસરકારક રીતે લોહી પમ્પ કરવાનું બંધ કરી દે છે. વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ શકે છે અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ લેવાનું બંધ કરી શકે છે.
બંને સ્થિતિઓ એકબીજા સાથે સંબંધિત પણ હોઈ શકે છે. હાર્ટ એટેકના કારણે કાર્ડિયાક અરેસ્ટનું જોખમ વધી શકે છે.
હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
સામાન્ય મેડિકલ રિપોર્ટ આવ્યા પછી પણ સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે બેદરકાર રહેવું જોઈએ નહીં. હૃદયને સ્વસ્થ રાખવા માટે નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
- નિયમિત સ્વાસ્થ્ય તપાસ કરાવતા રહો.
- બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસને નિયંત્રણમાં રાખો.
- કોલેસ્ટ્રોલના સ્તર પર નજર રાખો.
- સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લો.
- નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને કસરત કરો.
- પરિવારમાં નાની ઉંમરે અચાનક મૃત્યુ અથવા હૃદયની ગંભીર બીમારીનો ઇતિહાસ હોય, તો ડૉક્ટરને તેની જાણ કરો અને સચેત રહો.
વારંવાર છાતીમાં દુખાવો થવો, હૃદયના ધબકારા અસામાન્ય લાગવા, ચક્કર આવવા અથવા બેભાન થવા જેવાં લક્ષણોને અવગણશો નહીં. જરૂરિયાત મુજબ ડૉક્ટર વધારાની તપાસ કરાવવાની સલાહ આપી શકે છે.
સૌથી મહત્ત્વની વાત: કાર્ડિયાક અરેસ્ટની સ્થિતિમાં સમયસર મદદ મળવી ખૂબ જ જરૂરી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ અચાનક પડી જાય, પ્રતિસાદ ન આપે અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ ન લેતી હોય, તો તરત જ ઇમરજન્સી તબીબી સહાય બોલાવો અને CPR શરૂ કરો. જો શક્ય હોય, તો નજીકમાં ઉપલબ્ધ AEDનો ઉપયોગ કરો અને ઇમરજન્સી સેવા આપનારની સૂચનાઓનું પાલન કરો.
સામાન્ય મેડિકલ રિપોર્ટ રાહત આપી શકે છે, પરંતુ તે ભવિષ્યમાં હૃદયને લગતી દરેક બીમારીથી સુરક્ષાની ગેરંટી નથી.