કેન્સરનું નામ સાંભળતાં જ આપણા મનમાં મોટી ઉંમરના લોકોની છબી ઊભી થાય છે. આ ગેરમાન્યતાને કારણે આજની યુવા પેઢી શરીરમાં થતા ગંભીર ફેરફારોને નજરઅંદાજ કરી દે છે. 20 કે 30 વર્ષની ઉંમરે કોઈ શારીરિક સમસ્યા લાંબા સમય સુધી મટતી ન હોય તો તેને ફક્ત તણાવ, ગેસ, હરસ કે અનિયમિત જીવનશૈલીનું પરિણામ માની લેવું મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. ઘણીવાર આ સામાન્ય લાગતા લક્ષણો પાછળ કોઈ ગંભીર બીમારી હોઈ શકે છે. તેથી સાચું નિદાન મેળવવા સમયસર ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
યુવાનીમાં પણ લક્ષણો પ્રત્યે સજાગ રહો
ઘણા યુવાનો માની લે છે કે આ ઉંમરે તેમને કોઈ ગંભીર રોગ થઈ શકે જ નહીં. આ અતિઆત્મવિશ્વાસને લીધે તેઓ લાંબા સમય સુધી પોતાની શારીરિક સમસ્યાઓને અવગણ્યા કરે છે. દાખલા તરીકે, શૌચ વખતે વારંવાર લોહી પડવું એ હરસને કારણે હોઈ શકે, પણ દર વખતે આવું જ માની લેવું હિતાવહ નથી. આ જ રીતે પેટમાં સતત દુખાવો રહેવો, શરીરના કોઈ ભાગમાં ગાંઠ થવી, અથવા કોઈ દેખીતા કારણ વગર અચાનક વજન ઘટવા માંડવું — આવા લક્ષણો પાછળ અન્ય ગંભીર કારણો પણ હોઈ શકે છે. જો સમસ્યા વારંવાર ઊથલો મારે કે લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો તેનું સચોટ નિદાન કરાવવું જરૂરી છે. રોગ વહેલો પકડાય તો સારવાર ઘણી સરળ બની જાય છે.
દોડધામભરી દિનચર્યામાં સ્વાસ્થ્ય ન ભૂલો
આજના સમયમાં યુવાનોનું જીવન ખૂબ વ્યસ્ત બની ગયું છે. મોડી રાત સુધી ઑફિસનું કામ, પૂરતી ઊંઘ ન લેવી, મોબાઈલ કે લેપટોપની સ્ક્રીન સામે કલાકો સુધી બેસી રહેવું અને શારીરિક કસરતનો અભાવ — આ બધું સામાન્ય થઈ ગયું છે. આ દોડધામમાં યુવાનો શરીર આપતા નાના ચેતવણીરૂપ સંકેતો ગણકારતા નથી. તણાવ અને અપૂરતી ઊંઘ સીધા કેન્સરનું કારણ નથી, પણ આવી અસ્તવ્યસ્ત દિનચર્યા વ્યક્તિને સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે બેદરકાર ચોક્કસ બનાવે છે. આહાર પણ સ્વાસ્થ્ય પર સીધી અસર કરે છે. વધારે પડતું વજન, તમાકુ કે દારૂનું સેવન, કસરતનો અભાવ અને રોજિંદા ખોરાકમાં ફળો તથા શાકભાજીનું ઓછું પ્રમાણ — આ પરિબળો અમુક ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સરનું જોખમ વધારવા માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે. તેથી રોજિંદી ટેવોમાં સુધારો કરવો જરૂરી છે.
આ ફેરફારો દેખાય તો તરત ડૉક્ટરને મળો
શરીર પર કોઈ ગાંઠ લાંબા સમય સુધી રહે, અકારણ વજન ઘટવા લાગે કે શરીરના કોઈ ભાગમાંથી અસામાન્ય રીતે લોહી પડતું હોય તો તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. આ ઉપરાંત મોંમાં પડેલા ચાંદા લાંબા સમય સુધી ન રૂઝાવા, સતત ઉધરસ આવવી, અવાજમાં અચાનક ફેરફાર થવો, મળમૂત્ર ત્યાગવાની આદતોમાં અણધાર્યો બદલાવ આવવો કે કોઈ ઘા રૂઝાવામાં વધારે સમય લાગવો — આ બાબતો પર ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવું જોઈએ. જોકે આ લક્ષણો હંમેશાં કેન્સરના જ હોય એવું નથી; તે કોઈ સામાન્ય બીમારીના પણ હોઈ શકે છે. પણ સમસ્યા લાંબા સમય સુધી રહે કે વારંવાર ઊથલો મારે તો જાતે ઘરગથ્થુ ઉપચારો કરવાને બદલે યોગ્ય મેડિકલ ચેકઅપ કરાવવું શ્રેષ્ઠ છે. કેન્સરનું સ્ક્રીનિંગ દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખું હોતું નથી; તે વ્યક્તિની ઉંમર, કેન્સરનો પ્રકાર અને જોખમી પરિબળો પર આધાર રાખે છે. તેથી યુવાનોએ આ લક્ષણોને સામાન્ય ગણીને બેદરકાર રહેવું સમજદારીભર્યું નથી. કેન્સરથી ડરવાની જરૂર નથી, પણ શરીરમાં થતા અસામાન્ય અને સતત ફેરફારો પ્રત્યે જાગૃત રહીને તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લેવી એ જ સ્વાસ્થ્યની ચાવી છે.