અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર વધુ હુમલા ન કરવાનો સંકેત આપ્યા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ઓગસ્ટ પછી પહેલીવાર પ્રતિ બેરલ 90 ડૉલરથી નીચે આવ્યો છે. મંગળવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં 3.1%નો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જ્યારે તેના પહેલા દિવસે લગભગ 6%નો ઘટાડો થયો હતો. આમ, બે દિવસમાં કાચું તેલ લગભગ 9% સસ્તું થયું છે.
ઑક્ટોબરના અંતમાં કાચું તેલ 6 મહિનાની સૌથી ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યું હતું, ત્યારબાદ હવે તેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ 90 ડૉલરથી નીચે આવતાં અમેરિકામાં પણ પેટ્રોલના ભાવ જુલાઈ પછી પહેલીવાર 4 ડૉલર પ્રતિ ગૅલનથી ઓછા થયા છે. આ ઘટાડાથી મોંઘવારીથી પરેશાન લોકોને રાહત મળવાની આશા છે.
ટ્રમ્પે કતારના વડાપ્રધાન સાથેની મુલાકાત બાદ કહ્યું કે સૈન્યની દૃષ્ટિએ ઈરાનની તાકાત હવે લગભગ ખતમ થઈ ગઈ છે. કતાર બંને દેશો વચ્ચે સમજૂતી કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે વાતચીત અને આર્થિક દબાણ દ્વારા જ આ વિવાદનો ઉકેલ લાવી શકાય છે. જોકે, ઈઝરાયેલમાં રાજકીય ઊથલપાથલને કારણે હજુ થોડી અનિશ્ચિતતા યથાવત્ છે.
ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ કહ્યું છે કે જો અમેરિકા યુદ્ધ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરી દે અને ઈરાનની શરતો માની લે, તો ઈરાન બે દિવસની અંદર તેલ પુરવઠાના મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ ‘સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ’ને ખોલી દેશે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો આવું નહીં થાય તો ઈરાન હુમલા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે. સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝમાંથી વિશ્વનું ઘણું કાચું તેલ પસાર થાય છે, અને આ માર્ગ બંધ થવાથી દુનિયાભરમાં તેલનો પુરવઠો અટકી શકે છે અને કિંમતોમાં મોટો વધારો થઈ શકે છે.
છૂટાછવાયા હુમલાઓ છતાં મિડલ ઈસ્ટમાંથી કાચા તેલનો પુરવઠો લગભગ સામાન્ય સ્થિતિમાં આવી ગયો છે. હોર્મુઝના દરિયાઈ માર્ગ પરથી હવે અગાઉની જેમ તેલના ટેન્કરો પસાર થઈ રહ્યા છે. સાઉદી અરેબિયા અમેરિકી નૌકાદળની મદદથી સુરક્ષિત રીતે પોતાના તેલના ટેન્કરો મોકલી રહ્યું છે. જોકે, સાઉદીની એક તેલ પાઇપલાઇન પર હુમલો કરવાનો પ્રયાસ થયો હતો, પરંતુ તરત જ આગ પર કાબૂ મેળવી લેવામાં આવ્યો હતો.
ભારત પોતાની કુલ જરૂરિયાતનું લગભગ 85% કાચું તેલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે, તેથી તેના ભાવમાં ઘટાડો કે વધારો દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર સીધી અસર કરે છે. જ્યારે કાચું તેલ મોંઘું થાય છે, ત્યારે ભારતને વધુ ડૉલર ચૂકવવા પડે છે, જેથી આયાત બિલ અને ચાલુ ખાતાની ખાધ વધે છે. લાંબા સમય સુધી કાચું તેલ મોંઘું રહે તો તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધારે છે, જેથી પરિવહન ખર્ચ વધે અને રોજિંદા વસ્તુઓ મોંઘી થાય છે.
જ્યારે કાચું તેલ સસ્તું થાય છે, ત્યારે ભારત માટે આયાત સસ્તી થાય છે, વિદેશી હૂંડિયામણની બચત થાય છે અને સરકાર પરનું નાણાકીય દબાણ ઘટે છે. ઈંધણના ભાવ સ્થિર રહે અથવા ઘટે તો પરિવહન સસ્તું થાય છે અને રોજિંદા વસ્તુઓના ભાવ નિયંત્રણમાં રહે છે, જેથી મોંઘવારીનો દર ઘટે છે.
ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો થશે કે નહીં તે એ બાબત પર આધાર રાખે છે કે સરકારી તેલ કંપનીઓએ અગાઉનું નુકસાન ભરપાઈ કર્યું છે કે નહીં. જોકે, જો બ્રેન્ટ ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી 95-98 ડૉલરની શ્રેણીમાં અથવા તેનાથી નીચે રહે છે, તો તેલ કંપનીઓનું રિફાઇનિંગ માર્જિન સુધરશે. આનાથી આગામી દિવસોમાં ઈંધણના ભાવમાં પ્રતિ લિટર 2થી 4 રૂપિયા સુધીનો ઘટાડો કરવાનો માર્ગ મોકળો થઈ શકે છે.