આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ને લઈને આજે સમગ્ર વિશ્વમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે. દરરોજ AI અંગે એવા દાવા થઈ રહ્યા છે, જેનાથી સામાન્ય માણસ ડરી ગયો છે. એક તરફ OpenAI અને Anthropic જેવી કંપનીઓના વડા કહી રહ્યા છે કે AI પર લગામ લગાવવી પડશે, તો બીજી તરફ અમેરિકી પ્રમુખ ટ્રમ્પ કહી રહ્યા છે કે આપણે AIને રોકી શકીએ નહીં, નહીંતર ચીન આગળ નીકળી જશે. આ દરમિયાન માઈક્રોસોફ્ટના સહ-સ્થાપક બિલ ગેટ્સે પણ ચેતવણી આપી છે.
બિલ ગેટ્સે એક નવી વાતચીતમાં કહ્યું છે કે વિશ્વની કોઈ પણ સરકાર અત્યારે એ મોટા ફેરફારો માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર નથી, જે AI સમાજમાં લાવી શકે છે. તેમના મતે AIથી નોકરીઓ પર અસર પડી શકે છે, સાયબર હુમલાઓનું જોખમ વધી શકે છે અને લોકોમાં AI સાથે વાતચીત કરવાનું વ્યસન પણ લાગી શકે છે.
ગેટ્સની આ ચેતવણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે AIને લઈને વિશ્વમાં ચર્ચા તેજ થઈ ગઈ છે. એક તરફ કંપનીઓ વધુ શક્તિશાળી AI બનાવવાની હોડમાં લાગેલી છે, તો બીજી તરફ વિજ્ઞાનીઓ અને ટેક ઉદ્યોગના મોટા નામો તેના જોખમો અંગે ચેતવણી આપી રહ્યા છે. ગેટ્સે કહ્યું છે કે સરકારોએ હવે ફક્ત AIના ફાયદા જોવાને બદલે તેની અસરો સામે લડવાની તૈયારી પણ કરવી પડશે. જોકે એ પણ સમજવું જરૂરી છે કે ભલે AI કંપનીઓના CEO સ્લોડાઉનની વાતો કરતા હોય, પરંતુ વાસ્તવમાં કોઈ તેને સ્લોડાઉન કરવા નથી ઇચ્છતું.
રોયટર્સને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં બિલ ગેટ્સે કહ્યું કે કોઈ પણ સરકાર AIથી આવનારા ફેરફારો માટે એટલી તૈયારી નથી કરી રહી, જેટલી હોવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે સરકારોની તૈયારી આ મામલે ઘણી પાછળ છે. ગેટ્સ પહેલા AIને લઈને ખૂબ આશાવાદી રહ્યા છે. તેમનું માનવું હતું કે AI સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને અન્ય જરૂરી ક્ષેત્રોમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. પરંતુ હવે તેમનું કહેવું છે કે તેની ઝડપ સાથે કેટલાક એવા જોખમો પણ સામે આવી રહ્યા છે, જેના માટે દુનિયા હજુ તૈયાર નથી.
આમાં સૌથી મોટી ચિંતા નોકરીને લઈને છે. AI પહેલેથી જ એવા ઘણા કામો કરવા લાગ્યું છે, જે કેટલાક વર્ષો પહેલા સુધી માત્ર માણસોના ભરોસે હતા. આવનારા સમયમાં AI વધુ કામ કરવા લાગશે તો ઘણી નોકરીઓની શૈલી બદલાઈ શકે છે અને કેટલીક નોકરીઓની જરૂરિયાત પણ ઓછી થઈ શકે છે. ગેટ્સે સાયબર હુમલાઓ અને AI આધારિત જોખમો અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ સિવાય તેમણે AI આધારિત વાતચીત કરનારા ડિજિટલ સાથીઓની વધતી લોકપ્રિયતા સામે પણ સાવચેત કર્યા છે. તેમને ડર છે કે લોકો આની સાથે જરૂરિયાત કરતાં વધુ જોડાઈ શકે છે.
ગેટ્સે AIની હોડમાં ચીનની ઝડપના પણ વખાણ કર્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે અમેરિકા અને ચીન બંને પાસે ઘણી એવી સંસ્થાઓ છે, જે દુનિયાના સૌથી ઉત્તમ AI મોડેલ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ગઈકાલે એટલે કે 14 સપ્ટેમ્બરે ટ્રમ્પે એક પોસ્ટમાં કહ્યું હતું કે AI સ્લોડાઉન થઈ શકે નહીં, કારણ કે ચીન આ જ ઇચ્છે છે.
ગેટ્સના મતે બંને દેશોના સૌથી શ્રેષ્ઠ AI મોડેલ વચ્ચેનો તફાવત વધારે નથી. તેમણે આને અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની એક પ્રકારની મોટી AI સ્પર્ધા ગણાવી છે. અમેરિકી પ્રમુખ અને ત્યાંની AI કંપનીઓને પણ આ જ વાતનો ડર છે કે અમેરિકાની સરખામણીએ ચીનનું AI ક્યાંક આગળ ન નીકળી જાય. એટલા માટે જ ટ્રમ્પે પોસ્ટમાં કહ્યું છે કે જે જીતશે એ જ જીતશે અને ચીન કરતાં AIમાં અમેરિકા ઘણું આગળ છે.
આ વાત એટલા માટે પણ મહત્ત્વની છે કારણ કે અમેરિકા સતત AIમાં પોતાની સરસાઈ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને ચીન ઝડપથી પોતાની AI ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યું છે. એવામાં બંને દેશો વચ્ચેની AIની હોડ માત્ર ટેકનોલોજી સુધી સીમિત નથી રહી. તેની અસર વેપાર, સુરક્ષા, નોકરી અને દુનિયાની રાજનીતિ પર પણ પડી શકે છે.
ગેટ્સનું માનવું છે કે આ હોડનો ફાયદો માત્ર અમેરિકા અને ચીન સુધી સીમિત ન રહેવો જોઈએ. તેમનું કહેવું છે કે AIનો ઉપયોગ ગરીબ દેશો અને એ લોકો સુધી પણ પહોંચવો જોઈએ, જેમની પાસે આજે સારી સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણ સુવિધાઓ નથી.
બિલ ગેટ્સની ચેતવણીની સાથે જ ગેટ્સ ફાઉન્ડેશને AIને લઈને એક મોટી જાહેરાત કરી છે. ફાઉન્ડેશન આગામી બે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા 1 અબજ ડોલર, એટલે કે લગભગ 8,000 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ પૈસાનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને ખેતી જેવા ક્ષેત્રોમાં AIની પહોંચ વધારવા માટે કરવામાં આવશે.