લોન લેવાનું વિચારી રહેલા ગ્રાહકો માટે એ સમજવું જરૂરી છે કે બેંક અથવા નાણાકીય સંસ્થા તેમની અરજીનું મૂલ્યાંકન કયા આધારે કરે છે. કોઈપણ લોન મંજૂર કરતા પહેલા ધિરાણકર્તા તમારી ચુકવણી કરવાની ક્ષમતા અને નિયતનું જોખમ મૂલ્યાંકન કરે છે. આ લેખમાં જાણો કે લોન મંજૂરી સાથે જોડાયેલા મહત્વના પાસાં શું છે અને તમારી પાત્રતા કેવી રીતે વધારવી.
પ્રશ્ન: બેંક લોન અરજી મંજૂર કે નામંજૂર કરવાનો નિર્ણય કેવી રીતે લે છે?
જવાબ: ધિરાણકર્તા મુખ્યત્વે બે બાબતો પર ધ્યાન આપે છે – તમારી ચુકવણી કરવાની ક્ષમતા અને ચુકવણી કરવાની નિયત. આ માટે બેંક તમારી માસિક આવક, ક્રેડિટ ઇતિહાસ, વર્તમાન નાણાકીય જવાબદારીઓ, આવકમાં સ્થિરતા, નોકરીદાતાની પ્રોફાઇલ અને કુલ દેવું જેવી બાબતોની તપાસ કરે છે. જો જૂનો ક્રેડિટ સ્કોર સારો હોય અને નવું જોખમ બેંકની ક્રેડિટ નીતિ અનુસાર યોગ્ય બેસતું હોય, તો જ લોન મંજૂર થાય છે.
પ્રશ્ન: શું માત્ર વધુ પગાર હોવાથી મોટી લોન સરળતાથી મળી જાય છે?
જવાબ: ના, માત્ર તમારી કુલ આવક વધુ હોવી એ લોનની ગેરંટી નથી. ધિરાણકર્તા તમારી આવકની સ્થિરતા, સાતત્ય, તમારા એમ્પ્લોયરની સ્થિતિ અને રોજગારનો પ્રકાર (સરકારી, ખાનગી કે સ્વ-રોજગાર) પણ જુએ છે. ઉપરાંત, અરજદારની ઉંમર, માંગવામાં આવેલી લોનની રકમ અને લોનની અવધિ પ્રમાણે બેંક અંતિમ નિર્ણય લે છે. વધુ આવક તમારી પાત્રતા વધારે છે, પણ તે એકમાત્ર માપદંડ નથી.
પ્રશ્ન: હાલના દેવા કે EMIની લોન મંજૂરી પર શું અસર થાય છે?
જવાબ: બેંક તમારી કમાણી સાથે સાથે એ પણ જુએ છે કે તમારા પર પહેલેથી કેટલું દેવું છે. તેને માપવા માટે ફિક્સ્ડ ઓબ્લિગેશન ટુ ઇનકમ રેશિયો (FOIR)નો ઉપયોગ થાય છે. નિયમ મુજબ, તમારી જૂની EMI અને નવી લોનની પ્રસ્તાવિત EMI ભેગી કરીને તમારી નેટ માસિક આવકના 55%થી વધુ ન હોવી જોઈએ.
ઉદાહરણ: ₹1 લાખ પ્રતિ માસ કમાતા બે વ્યક્તિ A અને Bનો ક્રેડિટ સ્કોર સમાન છે. Aની હાલની EMI ₹15,000 છે, તેથી તે સરળતાથી ₹40,000 સુધીની નવી EMIની લોન લઈ શકે છે. જ્યારે Bની હાલની EMI પહેલેથી જ ₹55,000 છે. આ સ્થિતિમાં Bની વધારાની લોન લેવાની ક્ષમતા મર્યાદિત થઈ જાય છે અને તેની અરજી નામંજૂર થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન: આવકનો સ્રોત લોન મંજૂરીને કેવી રીતે અસર કરે છે?
જવાબ: ધિરાણકર્તા જુએ છે કે તમારી આવક ટકાઉ, પર્યાપ્ત અને સ્પષ્ટપણે દસ્તાવેજોમાં નોંધાયેલી છે કે નહીં.
નોકરિયાત: તેમને સૌથી વધુ પ્રાધાન્ય મળે છે કારણ કે તેમની આવકનો દાખલો નિશ્ચિત અને દસ્તાવેજીકૃત હોય છે. સરકારી કર્મચારીઓ અને મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓ (MNCs)માં કાર્યરત લોકોનો લોન મંજૂરી દર સૌથી વધુ હોય છે.
સ્ટાર્ટઅપ અથવા જોખમી ક્ષેત્ર: જો તમારી કંપની ખૂબ નવી હોય (જેમ કે સ્ટાર્ટઅપ) અથવા એવા ક્ષેત્રમાં હોય જ્યાં ભવિષ્યમાં અનિશ્ચિતતા હોઈ શકે, તો ઊંચી આવક હોવા છતાં અરજી નામંજૂર થઈ શકે છે.
સ્વ-રોજગાર / વ્યવસાય માલિક: તેમની તપાસ નાણાકીય નિવેદનો, બેંકિંગ વર્તન અને વ્યવસાય મોડલના આધારે થાય છે. જો આવકમાં સાતત્ય ન હોય, તો મંજૂરીમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે.
પ્રોફેશનલ્સ (ડૉક્ટર, વકીલ, CA) અને ફ્રીલાન્સર્સ: તેમની આવકમાં થતા ઉતાર-ચઢાવને કારણે બેંક તેમના દસ્તાવેજો અને નાણાકીય સ્થિતિની વધુ કડકાઈથી તપાસ કરે છે.
પ્રશ્ન: શું સારો ક્રેડિટ સ્કોર હોવાથી લોન મળવી નિશ્ચિત થઈ જાય છે?
જવાબ: એક મજબૂત ક્રેડિટ સ્કોર દર્શાવે છે કે તમે શિસ્તબદ્ધ દેવાદાર રહ્યા છો અને ડિફોલ્ટનું જોખમ ઓછું છે. જોકે, માત્ર ક્રેડિટ સ્કોર સારો હોવો પૂરતો નથી; બેંકને તમારી આવક અને વર્તમાન જવાબદારીઓનું સંતુલન પણ જોવું પડે છે. બીજી તરફ, જો તમારો ક્રેડિટ સ્કોર ખરાબ હોય, તો બાકીની પાત્રતા શરતો પૂરી કરવા છતાં લોન મળવાની શક્યતા નહિવત્ હોય છે. જૂના બાકી લેણાં, મોડી ચુકવણી અથવા ડિફોલ્ટ તમારી ક્રેડિટ પ્રોફાઇલને નુકસાન પહોંચાડે છે.
પ્રશ્ન: જો કોઈ બેંક લોન અરજી નકારી કાઢે, તો અરજદાર પાસે કયા વિકલ્પો છે?
જવાબ: દરેક ધિરાણકર્તાની પોતાની જોખમ લેવાની ક્ષમતા (રિસ્ક એપેટાઇટ) અને ક્રેડિટ નીતિ અલગ હોય છે. જો કોઈ બેંક તમારી વર્તમાન નાણાકીય સ્થિતિને કારણે લોન આપવાનો ઇનકાર કરે છે, તો શક્ય છે કે અન્ય ધિરાણકર્તા તેની નીતિ હેઠળ તમને લોન આપી શકે. આવી સ્થિતિમાં, નાણાકીય માર્કેટપ્લેસ ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થાય છે. ગ્રાહકો ઘણા ધિરાણકર્તાઓની ઑફર્સની તુલના કરી શકે છે અને જાણી શકે છે કે કઈ ઑફર તેમના માટે યોગ્ય છે.