બાંગ્લાદેશ આ દિવસોમાં ભારે વીજ સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઘણા ગામડાંમાં દરરોજ 10થી 16 કલાક વીજળી બંધ રહે છે. આ વચ્ચે પાકિસ્તાને બાંગ્લાદેશ માટે પરમાણુ ઇંધણ લઈ જતી રશિયન ફ્લાઇટને પોતાના એરસ્પેસમાંથી પસાર થવા દીધી નથી.
આ ઇંધણ રૂપપુર પરમાણુ વીજ પ્લાન્ટ માટે મોકલાઈ રહ્યું હતું, જેનો ઉપયોગ વીજળી ઉત્પાદન માટે થવાનો હતો. ફ્લાઇટ 24 સપ્ટેમ્બરે ઢાકા પહોંચવાની હતી, પણ પાકિસ્તાને મંજૂરી ન આપતાં ઇંધણની ડિલિવરી ટળી ગઈ છે. તેનાથી રૂપપુર પ્લાન્ટમાં વીજળી ઉત્પાદન શરૂ થવામાં વિલંબ થઈ શકે છે. પહેલેથી જ વીજ સંકટમાંથી પસાર થઈ રહેલા બાંગ્લાદેશની ઊર્જા વ્યવસ્થા પર આની સીધી અસર પડશે.
રૂપપુર પ્રોજેક્ટ બાંગ્લાદેશનો પહેલો પરમાણુ વીજ પ્લાન્ટ છે.
છેલ્લી ઘડીએ મંજૂરી મળી નહીં
રશિયાની સરકારી પરમાણુ કંપની રોસાટોમ બાંગ્લાદેશમાં રૂપપુર પરમાણુ વીજ પ્લાન્ટ બનાવી રહી છે અને તેના માટે પરમાણુ ઇંધણનો પુરવઠો પણ તે જ કરે છે. પ્લાન્ટના બીજા યુનિટ માટે ઇંધણનો પહેલો જથ્થો રશિયન ફ્લાઇટથી મોકલાઈ રહ્યો હતો. ફ્લાઇટ અઝરબૈજાન, પાકિસ્તાન અને ભારતના રસ્તે ઢાકા પહોંચવાની હતી.
ઢાકા એરપોર્ટ પર ઇંધણ ઉતારવાની બધી તૈયારી પૂરી થઈ ગઈ હતી, ત્યારે જ બાંગ્લાદેશી અધિકારીઓને જણાવાયું કે રશિયાને પાકિસ્તાની એરસ્પેસ વાપરવાની મંજૂરી મળી નથી.
બાંગ્લાદેશના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રી ફકીર મહબૂબ અનામે કહ્યું કે પાકિસ્તાને એરસ્પેસની મંજૂરી ન આપવાનું સાચું કારણ જણાવ્યું નથી.
ઓક્ટોબરથી બીજા માર્ગે આવશે ઇંધણ
ધ ડેઇલી સ્ટારના અહેવાલ મુજબ, પરમાણુ ઇંધણનો પુરવઠો ઓક્ટોબરથી ફરી શરૂ થશે. રોસાટોમે ડિલિવરી માટે નવો માર્ગ નક્કી કર્યો છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર બાકીનું ઇંધણ ડિસેમ્બર સુધીમાં 7 અલગ-અલગ કાર્ગો ફ્લાઇટ્સથી બાંગ્લાદેશ પહોંચાડાશે. રોસાટોમે એમ પણ કહ્યું છે કે ડિલિવરીમાં થયેલા વિલંબની રૂપપુર પ્લાન્ટના કામકાજના શેડ્યૂલ પર અસર નહીં પડે.
ઢાકામાં પાકિસ્તાનના હાઈ કમિશને આ મામલાને તકનીકી અને પ્રક્રિયા સંબંધિત સમસ્યા ગણાવી છે. હાઈ કમિશને કહ્યું કે પાકિસ્તાન બાંગ્લાદેશ સાથેના પોતાના સંબંધોને ખૂબ મહત્વ આપે છે અને આ ઘટનાને આ જ તકનીકી સંદર્ભમાં જોવી જોઈએ.
બાંગ્લાદેશમાં બની રહેલો પહેલો પરમાણુ વીજ પ્લાન્ટ
બાંગ્લાદેશે પોતાની વીજળીની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે 2011માં રશિયા સાથે કરાર કર્યો હતો. તેના હેઠળ રાજધાની ઢાકાથી આશરે 160 કિલોમીટર દૂર પદ્મા નદીના કિનારે રૂપપુર પરમાણુ વીજ પ્લાન્ટ બનાવવાની યોજના બની. આ દેશનું પહેલું પરમાણુ વીજળી મથક છે અને તેનું નિર્માણ રશિયાની સરકારી પરમાણુ એજન્સી રોસાટોમની આગેવાની હેઠળ ચાલી રહ્યું છે. પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ આશરે 12.65 અબજ ડોલર છે. આ પ્રોજેક્ટ પર 2017માં કામ શરૂ થયું હતું. બાંગ્લાદેશી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર બધું યોગ્ય રહ્યું તો ડિસેમ્બર 2026થી વીજળીનું ઉત્પાદન શરૂ થશે.
બાંગ્લાદેશના ગામડાંમાં 10 કલાક વીજકાપ
બાંગ્લાદેશ હાલ ગંભીર વીજસંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. દેશમાં વીજળીની માંગ અને પુરવઠા વચ્ચે મોટો ફરક ઊભો થયો છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં ઘણી વખત વીજળીની અછત 3,500 મેગાવોટથી વધુ રહી હતી.
આ પહેલાં 2022માં યુક્રેન યુદ્ધને કારણે બાંગ્લાદેશમાં સૌથી મોટું વીજસંકટ ઊભું થયું હતું. ત્યારે અનેક વખત વીજળીની અછત લગભગ 2,000 મેગાવોટ સુધી પહોંચી હતી.
વીજળીની અછતની સૌથી સીધી અસર લાંબા વીજકાપના રૂપમાં દેખાઈ રહી છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં 10 કલાક સુધી વીજળી ન હોવાના અહેવાલો આવ્યા છે. શહેરોમાં પણ દિવસ દરમિયાન ઘણી વખત વીજકાપ થાય છે.
તેની અસર હોસ્પિટલો પર પણ પડી છે. બરિશાલની એક હોસ્પિટલમાં વીજળી જતાં કર્મચારીઓને દર્દીઓની સારવાર માટે ટોર્ચના પ્રકાશનો સહારો લેવો પડ્યો હતો. મેડિકલ સ્ટોરમાં પણ મીણબત્તીના પ્રકાશમાં કામ ચાલી રહ્યું છે.
બાંગ્લાદેશ વીજળી માટે કુદરતી ગેસ પર નિર્ભર
બાંગ્લાદેશની વીજળી વ્યવસ્થા લાંબા સમયથી કુદરતી ગેસ પર નિર્ભર છે. દેશ પોતાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશથી મોંઘા ભાવે ખરીદે છે. ઈરાન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધવાથી ગેસના પુરવઠા પર અસર પડી છે. આ વીજ સંકટની અસર બાંગ્લાદેશની ફેક્ટરીઓ પર પણ પડી છે. ગાર્મેન્ટ, ફૂડ, સિરામિક અને ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓએ ઉત્પાદન ઘટાડવું પડ્યું છે.