કેળું ખાધા પછી તેની છાલ સામાન્ય રીતે કચરામાં ફેંકી દેવામાં આવે છે. પણ આ છાલ ઘરના છોડ માટે કુદરતી ખાતર તરીકે કામ લાગી શકે છે. કેળાની છાલમાં પોટેશિયમ, ફોસ્ફરસ, કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવા પોષક તત્વો હોય છે, જે છોડની વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે.
ઘરની બાલ્કની, અગાશી કે બારી પાસે કુંડા હોય તો કેળાની છાલ ફેંકવાને બદલે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય. તેના માટે મોંઘી વસ્તુ ખરીદવાની જરૂર નથી. ઘરે રહેલી સામાન્ય વસ્તુઓથી જ કેળાની છાલમાંથી જુદા જુદા પ્રકારનું ખાતર બનાવી શકાય છે.
ચાલો જાણીએ કેળાની છાલમાંથી ખાતર બનાવવાની 5 સરળ રીતો.
1. પાણીમાં પલાળીને બનાવો લિક્વિડ ખાતર: કેળાની છાલમાંથી લિક્વિડ ફર્ટિલાઇઝર બનાવવાની આ સૌથી સરળ રીત છે. પહેલાં છાલને નાના ટુકડામાં કાપી લો. પછી તેને સ્વચ્છ બરણી કે કન્ટેનરમાં નાખો અને એટલું પાણી ઉમેરો કે છાલ પૂરી ડૂબી જાય. આ મિશ્રણને 2થી 3 દિવસ રહેવા દો. ત્યારબાદ પાણી ગાળી લો અને છાલ અલગ કરો. તૈયાર થયેલું પાણી સીધું છોડમાં નાખવાને બદલે તેમાં થોડું સ્વચ્છ પાણી ઉમેરીને પાતળું કરો, પછી માટીમાં આપો. બચેલી છાલ ફેંકવાની જરૂર નથી, તેને કમ્પોસ્ટમાં પણ ઉમેરી શકાય.
2. છાલ ઉકાળીને બનાવો લિક્વિડ ફીડ: આ રીતમાં પણ છાલ પહેલાં પાણીમાં પલાળવી પડે. છાલને નાના ટુકડામાં કાપીને 2થી 3 દિવસ પાણીમાં રાખો. ત્યારબાદ છાલ સાથેનું પાણી 30થી 45 મિનિટ ઉકાળો. પછી મિશ્રણ સંપૂર્ણ ઠંડું થવા દો અને ગાળીને પ્રવાહી અલગ કરો. આ લિક્વિડ છોડમાં નાખતા પહેલાં સ્વચ્છ પાણી ઉમેરીને પાતળું કરવું જરૂરી છે. ખૂબ ગાઢ મિશ્રણ સીધું છોડની માટીમાં નાખવું નહીં.
3. છાલ સુકવીને માટીમાં ભેળવો: વારંવાર લિક્વિડ ખાતર બનાવવું મુશ્કેલ લાગે તો કેળાની છાલ સુકવીને પણ વાપરી શકાય. છાલને નાના ટુકડામાં કાપીને સૂર્યપ્રકાશમાં સારી રીતે સુકવો. છાલ પૂરી સુકાઈ જવી જોઈએ. પછી આ સૂકા ટુકડા થોડી માત્રામાં છોડની માટીમાં ભેળવી શકાય. સૂકી છાલ થોડા સમય સાચવીને પણ રાખી શકાય, જેથી જરૂર પડે ત્યારે વાપરી શકાય.
4. સૂકી છાલનો પાવડર બનાવીને વાપરો: કેળાની સૂકી છાલનું પાવડર બનાવવું પણ સરળ વિકલ્પ છે. છાલ પૂરી સુકાઈને કરકરી થાય પછી તેને મિક્સર, ફૂડ પ્રોસેસર કે ગ્રાઇન્ડરમાં બારીક પીસી લો. આ પાવડર ઓછી માત્રામાં છોડની માટીમાં ભેળવી શકાય. જરૂર મુજબ તેને પાણીમાં મિક્સ કરીને પણ છોડને આપી શકાય. ફાયદો એ છે કે પાવડર સાચવવો સરળ છે અને જરૂર પ્રમાણે થોડી માત્રામાં વાપરી શકાય.
5. છાલમાંથી બનાવો ફર્મેન્ટેડ લિક્વિડ: સમય હોય તો કેળાની છાલમાંથી ફર્મેન્ટેડ લિક્વિડ પણ તૈયાર કરી શકાય. પાકેલા કેળાના ટુકડા અને ડાર્ક બ્રાઉન શુગર સરખા પ્રમાણમાં લઈને એક કન્ટેનરમાં ભરો. આ મિશ્રણને લગભગ બે અઠવાડિયા ફર્મેન્ટ થવા દો. પણ આ દરમિયાન સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. તેમાં ખાંડ હોવાથી માખીઓ અને અન્ય જીવાત આકર્ષાઈ શકે છે, તેથી કન્ટેનર યોગ્ય રીતે ઢાંકીને રાખો. છોડમાં વાપરતા પહેલાં આ લિક્વિડ પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી સાથે પાતળું કરવું જરૂરી છે.
ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો: કેળાની છાલમાંથી બનેલું ખાતર છોડ માટે વધારાના પોષણ તરીકે વાપરવું યોગ્ય છે. તેને બજારમાં મળતા સંપૂર્ણ ખાતરનો વિકલ્પ ગણવો યોગ્ય નથી. છોડના સારા વિકાસ માટે યોગ્ય માટી, પાણી, સૂર્યપ્રકાશ અને અન્ય જરૂરી પોષક તત્વો પણ જરૂરી છે.
કેળાની છાલનું પાણી બનાવો તો તેને હંમેશા પાતળું કરીને જ વાપરો. સામાન્ય રીતે એક ભાગ કેળાના પાણીમાં આશરે પાંચ ભાગ સ્વચ્છ પાણી ઉમેરી શકાય. તેને દરરોજ વાપરવાની જરૂર નથી, અઠવાડિયામાં એક વખત વાપરવું પૂરતું હોઈ શકે.
દરેક છોડની જરૂરિયાત અલગ હોય છે. મની પ્લાન્ટ, સ્નેક પ્લાન્ટ, મોન્સ્ટેરા, ફિલોડેન્ડ્રોન, એન્થુરિયમ, ઓર્કિડ જેવા છોડ માટે આ ખાતર અલગ અસર આપી શકે છે, તેથી થોડી માત્રામાં શરૂ કરવું સારું.