આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PMJAY) અંતર્ગત ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ પરિવારોને વાર્ષિક રૂ. 5 લાખ સુધીની મફત સારવાર મળે છે. આ યોજના સરકારી અને ખાનગી બંને હોસ્પિટલોમાં સારવાર પૂરી પાડે છે. જોકે, રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સત્તામંડળ (NHA)એ હવે યોજનાના કેટલાક સારવાર પેકેજોમાં ફેરફાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
આ હેઠળ 112 પ્રકારની સારવાર સરકારી હોસ્પિટલો માટે અનામત રાખવાની છે. આનાથી આયુષ્માન કાર્ડ ધારકો માટે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવાર લેવાના વિકલ્પો ઘટી શકે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો 112 પ્રકારની બીમારીઓ હવે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવાર માટે ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં.
આ ફેરફાર હેઠળ અગાઉ અનામત રાખવામાં આવેલા 23 સારવાર પેકેજોમાં 89 નવા પેકેજો ઉમેરાયા છે. આના પરિણામે સરકારી હોસ્પિટલો માટે કુલ 112 સારવાર પેકેજો અનામત રહેશે. રાજ્ય આરોગ્ય અધિકારીઓને 1 ડિસેમ્બર, 2026 સુધીમાં અમલીકરણ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફાર ફક્ત 112 નિયુક્ત પેકેજો પર જ લાગુ પડશે.
આ 112 સારવાર પેકેજોમાં વિવિધ પ્રકારની બીમારીઓ અને સર્જરીઓનો સમાવેશ થાય છે. આમાં મોતિયાની સર્જરી, ગ્લુકોમા કેર, કેટલીક ENT સારવાર અને સામાન્ય સર્જરીનો સમાવેશ થાય છે. ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતી ડિલિવરી, હિસ્ટરેકટમી અને તબીબી ગર્ભપાત જેવી સ્ત્રીરોગવિજ્ઞાન સારવારનો પણ સમાવેશ થાય છે. ગંભીર એનિમિયા, મેલેરિયા, ચિકનગુનિયા, ગંભીર ઝાડા, હેપેટાઇટિસ અને કેટલાક યકૃત રોગોની સારવારનો પણ સમાવેશ થાય છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય સારવાર, ફ્રેક્ચર સારવાર અને સિસ્ટ અને ફિસ્ટુલા સર્જરી જેવા પેકેજો પણ આ ફેરફારનો ભાગ છે.
NHAએ રાજ્યોને આ પેકેજો સરકારી હોસ્પિટલો માટે અનામત રાખવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે, પરંતુ આ પેકેજોને લાગુ કરવાનો અંતિમ નિર્ણય રાજ્ય સરકારો અને તેમના આરોગ્ય અધિકારીઓ પર રહેશે. રાજ્યો ખાનગી હોસ્પિટલોમાં કેટલીક અથવા બધી સંબંધિત સારવાર ચાલુ રાખવાનું પસંદ કરી શકે છે. સારવાર લેતા પહેલા આયુષ્માન કાર્ડ ધારકોએ તેમના રાજ્યની યોજના અને સંબંધિત હોસ્પિટલમાં ઉપલબ્ધ સુવિધાઓ વિશે માહિતી મેળવવી આવશ્યક છે.