જૂન 1985નો એક દિવસ. દિલ્હીની ફાઇવ-સ્ટાર અશોકા હોટેલ. બપોરે આશરે બે વાગ્યે હોટેલના પાંચમા માળે અચાનક હલચલ વધી ગઈ. ગેલેરીને એસપીજીના જવાનોએ ઘેરી લીધી. આવતા-જતા દરેક શખ્સ પર નજર રાખવામાં આવી રહી હતી. સૌથી કડક સુરક્ષા રૂમ નંબર 518ની આસપાસ ગોઠવાયેલી હતી.
ત્યારે જ એસપીજીના સુરક્ષા ઘેરા વચ્ચે ત્રણ લોકો રૂમ નંબર 518 તરફ આગળ વધ્યા. સૌથી આગળ ચાલી રહેલો શખ્સ આશરે સાડા પાંચ ફૂટ ઊંચો, શ્યામ વર્ણનો હતો. તે ધીમે-ધીમે રૂમના દરવાજા સુધી પહોંચ્યો.
દરવાજો ખૂલ્યો. ત્રણેય અંદર ગયા. આગળ ચાલી રહેલા વ્યક્તિએ આખા રૂમમાં નજર દોડાવી અને એક ખુરશી પર બેસી ગયો. બાકીના બંને સાથીઓ — મહિન્દ્રરાજા ઉર્ફે મહાત્યા અને એન્ટન બાલાસિંગમ — તેની પાછળ ઊભા રહી ગયા.
ત્યારે જ આઈબીના અધિકારીઓની નજર એ ત્રણેયના ગળા પર પડી. તેમના ગળામાં કાળા દોરાથી બાંધેલી કાચની નાની શીશીઓ લટકી રહી હતી. પહેલી નજરે તે કોઈ તાવીજ જેવી લાગતી હતી.
એક અધિકારીએ ચોંકીને પૂછ્યું — આ શું છે?
જવાબ મળ્યો — સાયનાઇડ. સાયનાઇડ એક એવું રસાયણ છે, જેને મોંમાં મૂકતાં જ ગણતરીની મિનિટોમાં મોત થઈ જાય છે.
અધિકારીઓ વિચારમાં પડી ગયા કે આ વ્યક્તિ ગળામાં મોતનો સામાન લટકાવીને કેમ ફરી રહ્યો છે?
હકીકતમાં, જે વ્યક્તિના ગળામાં આ કેપ્સૂલ હતી, તેને થોડી જ વારમાં ભારતના વડાપ્રધાનને મળવાનું હતું. નામ હતું — વેલુપિલ્લઈ પ્રભાકરણ. એ જ પ્રભાકરણ, જે લિટ્ટે એટલે કે લિબરેશન ટાઇગર્સ ઓફ તમિલ ઈલમનો વડો હતો. પ્રભાકરણ અને લિટ્ટે શ્રીલંકામાં તમિલ ભાષીઓ માટે અલગ દેશની માંગ સાથે ત્યાંની સેના સામે લડી રહ્યા હતા.
હવે એસપીજીના ઘેરા વચ્ચે પ્રભાકરણ અને તેના સાથીઓને હોટેલમાંથી બહાર લાવવામાં આવ્યા. કારમાં બેસતાં જ વાહનોનો કાફલો રવાના થયો. આ કાફલો 7, રેસકોર્સ રોડ તરફ આગળ વધ્યો. એ સમયે વડાપ્રધાનના સત્તાવાર નિવાસસ્થાનનું આ સરનામું હતું.
થોડા સમય પછી કાફલો વડાપ્રધાન નિવાસસ્થાને પહોંચી ગયો. પ્રભાકરણ અને તેના સાથીઓને અંદર લઈ જવામાં આવ્યા. ત્રણેયને એક રૂમમાં બેસાડવામાં આવ્યા. રૂમમાં પહેલેથી જ જવાનો તહેનાત હતા.
થોડી વારમાં એક ઉચ્ચ અધિકારી રૂમમાં દાખલ થયા. તેમણે પ્રભાકરણ અને તેના સાથીઓના ગળામાં લટકી રહેલી કેપ્સૂલ તરફ ઈશારો કર્યો. કહ્યું — ‘આને ઉતારી દો.’
બંને સાથીઓએ કોઈ પણ આનાકાની વગર શાંતિથી કેપ્સૂલ ઉતારી દીધી, પરંતુ પ્રભાકરણે કેપ્સૂલને મજબૂતીથી પકડી લીધી. બોલ્યો — ‘આ મારી સુરક્ષા માટે છે, હું આને ઉતારી શકું નહીં.’
અધિકારીએ સમજાવ્યું — ‘અહીં કોઈ ખતરો નથી. ઉતારી દો.’
તેણે ફરી કહ્યું — ‘ના.’
અધિકારીઓ સમજાવતા રહ્યા, પણ પ્રભાકરણ માન્યો નહીં. લગભગ 45 મિનિટ સુધી આ જ રકઝક ચાલતી રહી. આખરે સુરક્ષા અધિકારીઓ બીજા રૂમમાં પહોંચ્યા, જ્યાં વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી હાજર હતા. અધિકારીઓએ રાજીવ ગાંધીને સાયનાઇડ કેપ્સૂલવાળી આખી વાત જણાવી.
થોડી ક્ષણોની શાંતિ બાદ રાજીવ બોલ્યા — ‘તેને કેપ્સૂલ સાથે જ અંદર આવવા દો.’
અધિકારીઓ ગભરાઈને બોલ્યા — ‘સર, સુરક્ષાનો મામલો છે. મોટો ખતરો થઈ શકે છે…’
રાજીવે તેમની વાત કાપતાં કહ્યું — ‘કોઈ ગરબડ નહીં થાય.’
અધિકારીઓ ફરી પ્રભાકરણના રૂમમાં પહોંચ્યા. પ્રભાકરણને કહ્યું — ‘ઠીક છે, કેપ્સૂલ ન ઉતારતો, પણ એક શરત છે. તારી બિલકુલ નજીક અમારા બે કમાન્ડો તહેનાત રહેશે.’
પ્રભાકરણે કહ્યું — ‘મને મંજૂર છે.’
હવે પછીનો પડકાર હતો — વડાપ્રધાન અને પ્રભાકરણ વચ્ચે કેટલું અંતર રાખવું? અધિકારીઓએ રૂમની બરાબર વચ્ચે બે મોટા ટેબલ મુકાવી દીધાં. અંતર એટલું રાખવામાં આવ્યું કે બંને સામસામે બેસી શકે, પણ એકબીજાને અડી ન શકે. ત્યારબાદ પ્રભાકરણને અંદર લાવવાનો મેસેજ મોકલવામાં આવ્યો.
તે સોફા પરથી ઊભો થયો. પોતાનો શર્ટ સરખો કર્યો અને બીજા રૂમ તરફ આગળ વધ્યો. પાછળ તેના બંને સાથીઓ હતા. દરવાજો ખૂલ્યો. કેટલાક અધિકારીઓ પહેલા અંદર ગયા. ત્યારબાદ પ્રભાકરણે રૂમમાં પગ મૂક્યો. સામે બેઠેલા શખ્સને જોયો. અભિવાદન કર્યું. સામે હતા વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી.
રાજીવે પ્રભાકરણને સામે રાખેલી ખુરશી પર બેસવાનો ઈશારો કર્યો. એક તરફ રાજીવ ગાંધી, બીજી તરફ પ્રભાકરણ અને બંને વચ્ચે બે મોટાં ટેબલ. થોડી ક્ષણો સુધી સન્નાટો રહ્યો. પછી રાજીવે કહ્યું — ‘પ્રભાકરણ, મને લાગે છે કે તમારે હથિયાર હેઠાં મૂકી દેવાં જોઈએ.’
પ્રભાકરણે સામે જોયું. ‘હથિયાર તો મૂકી દઈએ, પણ અમારી માંગણીઓનું શું?’
રાજીવે પ્રભાકરણને એ શાંતિ સમજૂતીની શરતો સમજાવવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં શ્રીલંકાના તમિલોને રાજકીય અધિકારો આપવાની વાત હતી. પ્રભાકરણ શાંતિથી બધું સાંભળતો રહ્યો. પછી પ્રભાકરણે ત્રણ મહત્વના સવાલો પૂછ્યા.
(આ લેખ અહીં સમાપ્ત થાય છે, કારણ કે મૂળ સામગ્રી આ સ્થાને અધૂરી છે.)