ભારતમાં કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના પગારની સમીક્ષા કરવા માટે સમયાંતરે પગાર પંચની રચના કરવામાં આવે છે. સાતમા પગાર પંચની ભલામણો ૨૦૧૬માં લાગુ કરવામાં આવી હતી. હવે આઠમા પગાર પંચની રચના અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, આઠમા પગાર પંચમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૧ રહી શકે છે. આ લેખમાં, આપણે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર શું છે, તેનું ગણિત અને સંભવિત પગાર વધારાને સમજીશું.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એ એક ગુણાંક છે જે જૂના મૂળ પગાર સાથે ગુણાકાર કરીને નવો મૂળ પગાર નક્કી કરવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, જો કોઈ કર્મચારીનો મૂળ પગાર ₹૧૮,૦૦૦ છે અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૧ છે, તો તેનો નવો મૂળ પગાર ₹૩૭,૮૦૦ (૧૮,૦૦૦ × ૨.૧) થશે. આ રીતે, ફિટમેન્ટ ફેક્ટર જેટલો ઊંચો હશે, તેટલો પગાર વધારો વધુ હશે.
સાતમા પગાર પંચમાં ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૫૭ હતો, જેના આધારે લઘુતમ મૂળ પગાર ₹૧૮,૦૦૦ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. જો આઠમા પગાર પંચમાં ૨.૧ ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અપનાવવામાં આવે, તો લઘુતમ મૂળ પગાર ₹૩૭,૮૦૦ થઈ શકે છે. જોકે, આ માત્ર સંભાવના છે; અંતિમ નિર્ણય સરકાર દ્વારા લેવામાં આવશે.
ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનું ગણિત સમજવા માટે ચાલો, બીજા કેટલાક ઉદાહરણો જોઈએ. જો કોઈ કર્મચારીનો મૂળ પગાર ₹૫૦,૦૦૦ છે, તો નવો મૂળ પગાર ₹૧,૦૫,૦૦૦ થશે. જો મૂળ પગાર ₹૧,૦૦,૦૦૦ છે, તો નવો મૂળ પગાર ₹૨,૧૦,૦૦૦ થશે. આમ, ફિટમેન્ટ ફેક્ટરનો સીધો ઉપયોગ મૂળ પગાર પર થાય છે.
જોકે, કર્મચારીને મળતી કુલ સેલરીમાં મૂળ પગાર ઉપરાંત મહેંગાઈ ભથ્થું, હાઉસ રેન્ટ એલાઉન્સ, ટ્રાન્સપોર્ટ ભથ્થું વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. તેથી, કુલ પગારમાં વધારો માત્ર ફિટમેન્ટ ફેક્ટર પર આધારિત નથી. ભથ્થાંમાં પણ સુધારો થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, સાતમા પગાર પંચમાં મહેંગાઈ ભથ્થું લઘુતમ પગારના ૧૨.૫ ટકા નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું, જે સમયાંતરે વધારવામાં આવે છે.
આઠમા પગાર પંચની રચના ૨૦૨૫માં થવાની સંભાવના છે, અને તેની ભલામણો ૨૦૨૬થી લાગુ થઈ શકે છે. આ પંચ લગભગ ૧ કરોડ સરકારી કર્મચારીઓ અને ૬૫ લાખ પેન્શનરોને લાભાન્વિત કરશે. જો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૧ રહેશે, તો સરકારના નાણાકીય બોજમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થશે. નિષ્ણાતો અનુસાર, આનાથી જીડીપી પર દબાણ આવી શકે છે, પરંતુ તેનાથી કર્મચારીઓની ખરીદ શક્તિમાં સુધારો થશે, જે અર્થવ્યવસ્થા માટે ફાયદાકારક બની શકે છે.
કર્મચારી સંગઠનો અને યુનિયનો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૫ અથવા ૨.૮ હોવાની માંગ કરી રહ્યાં છે. તેમની દલીલ છે કે મોંઘવારી અને જીવનધોરણને ધ્યાનમાં લેતાં, ૨.૧ ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અપૂરતો છે. બીજી તરફ, અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે ૨.૧ પણ સરકારના તિજોરી પર ભારે બોજ મૂકશે. આર્થિક સ્થિતિ અને નાણાકીય અનુશાસન સાથે સમાધાન કરતી વચ્ચેની નીતિ અપનાવવી જોઈએ.
ભૂતકાળમાં, પગાર પંચની ભલામણોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ઘણીવાર ફેરફાર કરે છે. દાખલા તરીકે, સાતમા પગાર પંચે ૨.૫૭ ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની ભલામણ કરી હતી, જેને સરકારે સ્વીકારી હતી. હવે આઠમા પગાર પંચ માટે ૨.૧ની ચર્ચા છે, પરંતુ સરકારી અધિકારીઓએ સત્તાવાર રીતે કોઈ જાહેરાત કરી નથી. તેથી, કર્મચારીઓએ અટકળોના આધારે કોઈ નિષ્કર્ષ ન કાઢવો જોઈએ.
નિષ્કર્ષમાં, આઠમું પગાર પંચ દેશના લાખો કર્મચારીઓ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ફિટમેન્ટ ફેક્ટર ૨.૧ હોય કે બીજી કોઈ સંખ્યા, સરકાર ન્યાયપૂર્ણ અને વ્યવહારુ નિર્ણય લેશે તેવી અપેક્ષા છે. આગામી સમયમાં જ્યારે પગાર પંચની સત્તાવાર ભલામણો આવશે, ત્યારે જ સ્પષ્ટ ગણિત કહી શકાશે. અત્યાર બધું અનુમાન છે.