કાઠમંડુ: નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક બરફ અને ખડકનો વિશાળ જથ્થો તૂટી પડવાથી 26 ઓગસ્ટે આવેલા ભીષણ પૂરમાં નેપાળમાં મૃત્યુઆંક ઓછામાં ઓછા 1,252 સુધી પહોંચ્યો છે, જ્યારે 4,200થી વધુ લોકો હજી ગુમ છે [4]. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જોખમ ન્યૂનીકરણ અને વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (NDRRMA)એ ગુરુવારે બપોરના આંકડા જાહેર કર્યા હતા [4]. હિમાલયની આ ત્રાસદીને યુનાઇટેડ નેશન્સે 2015ના ભૂકંપ પછીની નેપાળની સૌથી ભયાનક આપત્તિ ગણાવી છે; તે ભૂકંપમાં આશરે 9,000 લોકો માર્યા ગયા હતા [4].
આ આંકડો એકસાથે આવ્યો નથી. શોધખોળ આગળ વધતાં મૃતદેહો મળતા ગયા અને મૃત્યુઆંક વધતો ગયો. આ પહેલાં 1 સપ્ટેમ્બરે સત્તામંડળે 1,050 મૃત્યુ અને લગભગ 4,000 ગુમનો આંકડો જાહેર કર્યો હતો [5], તે પહેલાં 987 મૃત્યુ નોંધાયા હતા [1], અને તે પહેલાં 903 [3] તથા 734 [2] મૃત્યુના આંકડા આવ્યા હતા. દરેક તબક્કે સત્તામંડળે આંકડા સુધારતા જવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.
પૂરનું મૂળ નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક બરફ અને ખડકના ધસી પડવા કે ભૂસ્ખલનમાં છે. 26 ઓગસ્ટે આ પૂરે ઉત્તર અને મધ્ય નેપાળનાં નગરો તથા ગામડાંને ઉજ્જડ કરી નાખ્યાં [1] [5]. હિમાલયની સરહદ પ્રદેશમાંથી દક્ષિણ તરફ વહેતી ભોટેકોશી નદી પૂરનું પાણી નીચે લઈ ગઈ, જેણે ઘર, વાહનો, રસ્તા અને પુલ બહાર ફેંકી દીધા તથા જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટોને નુકસાન પહોંચાડ્યું [1] [5]. ચીન તરફની બાજુએ પણ 16 લોકોના મોત થયા હતા અને તિબેટમાં લગભગ 550 લોકો ગુમ હોવાનું ચીની મીડિયાએ જણાવ્યું હતું [1].
મૃતદેહોની પુનઃપ્રાપ્તિ આઠ જિલ્લામાં થઈ છે [1]. NDRRMAના તાજેતરના જિલ્લાવાર આંકડા મુજબ ચિતવનમાં 321, પૂર્વ નવલપરાસીમાં 216, પશ્ચિમ નવલપરાસીમાં 170, નુવાકોટમાં 95, ગોરખામાં 65, ધાદિંગમાં 57, રાસુવામાં 41 અને તનહુનમાં 38 મૃતદેહ મળ્યા છે [5]. અગાઉના તબક્કે રાસુવામાં 24, ધાદિંગમાં 55 અને નુવાકોટમાં 95 મૃત્યુ નોંધાયા હતા [3].
ગુમ થયેલાઓમાં વિવિધ વર્ગોનો સમાવેશ થાય છે. NDRRMAના એક અપડેટ મુજબ 4,247 લોકો ગુમ હતા, જેમાં નુવાકોટના 1,558 રહેવાસી, રાસુવાના 865, જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટના 933 કામદારો, મકવાનપુરના 65 અને નેપાળી સેના, નેપાળ પોલીસ, સશસ્ત્ર પોલીસ બળ, કસ્ટમ્સ, ઇમિગ્રેશન તથા ક્વોરેન્ટાઇન કચેરીઓના 114 સુરક્ષા અને સરકારી કર્મચારીઓનો સમાવેશ હતો; 592 વિદેશી પર્યટકો, તેમની સાથેના 127 નેપાળી અને લાંગટાંગ નેશનલ પાર્કના ત્રણ લોકો પણ ગુમ હતા [3]. શોધખોળમાં 20,811 સુરક્ષા કર્મીઓ — નેપાળી સેનાના 8,722, નેપાળ પોલીસના 7,894 અને સશસ્ત્ર પોલીસ બળના 4,203 — જમીની અને હવાઈ કામગીરીમાં લાગેલા હતા, અને ત્યારે 10,451 લોકોને બચાવાયા હતા [3]. પછીના તબક્કે બચાવાયેલાનો આંકડો લગભગ 12,000 સુધી પહોંચ્યો હતો [1] [4]. હેલિકોપ્ટરની 411 ફ્લાઇટ્સ દ્વારા 3,344 નેપાળી અને 252 વિદેશી નાગરિકોને બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 15 જળવિદ્યુત કામદારો, સાત ચીની અને સાત ભારતીય નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો [3]. અગાઉના તબક્કે હેલિકોપ્ટરે જળવિદ્યુત સુરંગોમાંથી 279 કામદારો અને 227 વિદેશી નાગરિકોને બચાવ્યા હતા [2].
બચાવ કામગીરીનું સૌથી સંવેદનશીલ કેન્દ્ર રાસુવાગઢી જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ બન્યું છે. 111 મેગાવોટના આ પ્રોજેક્ટની 250 મીટર લાંબી મુખ્ય સુરંગમાં 31 ઓગસ્ટે નેપાળી સેનાની ટીમ ડ્રોનની મદદથી અંદર સુધી શોધ કરી ગઈ હતી, પરંતુ ત્યાં કોઈ મળ્યું નહોતું [4]. ત્યારબાદ નેપાળ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટીના બોર્ડ સભ્ય અંશુ કિરણ શાહીએ રોઇટર્સને જણાવ્યું કે સુરંગ વ્યવસ્થાની અંદરની એક રૂમ જેવી જગ્યામાં 46 કામદારો ફસાયેલા હોઈ શકે છે, જ્યાં ખોરાક અને પાણીનો સંગ્રહ હોવાની ધારણા છે [4].
રાહત અને પુનર્વસન માટે સરકારે તાત્કાલિક રોકડ સહાય જાહેર કરી હતી — રાસુવા અને નુવાકોટ માટે રૂ. 1 કરોડ વીમા, ધાદિંગ માટે રૂ. 50 લાખ, અને 15 અસરગ્રસ્ત નગરપાલિકાઓમાં રૂ. 6.075 કરોડ વિતરિત કરવામાં આવ્યા હતા [3]. 37 ટ્રક અને 35 બોલેરો વાહનો દ્વારા રાહત સામગ્રી આપત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારમાં મોકલાઈ હતી, અને હેલિકોપ્ટર દ્વારા ઉત્તરગયા તથા ધુંચે બે ટન ખોરાક, પાંચ પોર્ટેબલ જનરેટર અને જરૂરી દવાઓ પહોંચાડાઈ હતી [3]. કામગીરી ચાલુ રાખવા 25,000 લિટર ડીઝલ, 21,000 લિટર પેટ્રોલ અને 10,000 લિટર એવિયેશન ફ્યુઅલનો સંગ્રહ સુરક્ષિત કરાયો હતો, જ્યારે ઓળખ ન થઈ શકેલા મૃતદેહોને 21 જિલ્લા હોસ્પિટલોમાં ખસેડવામાં આવ્યા હતા [3]. છ વિશેષ સર્જિકલ ટીમોએ ઘટનાસ્થળે 267 ઘાયલોની સારવાર કરી હતી, જેમાંથી 156 લોકો રજા થઈ ગયા હતા [3].
આ આપત્તિ માટે વડા પ્રધાન બલેન્દ્ર શાહે જળવાયુ પરિવર્તનને જવાબદાર ઠેરવ્યું છે. 1 સપ્ટેમ્બરે સોશિયલ મીડિયા પરની પોસ્ટમાં તેમણે કહ્યું હતું કે, "હિમાલય પ્રદેશનું તાપમાન 1.8 ડિગ્રી વધ્યું હોવાનું પ્રમાણિત થયું છે, તેથી આ આપત્તિ જળવાયુ પરિવર્તનથી થઈ છે તેમાં કોઈ શંકા નથી." [5] કાઠમંડુના પશુપતિનાથ મંદિરમાં પરિવારોએ ગુમ થયેલા સ્વજનો માટે કુશ ઘાસ, પરાળ અને જવમાંથી બનાવેલી પૂતળીઓની આહુતિ આપી હતી — જેમના મૃતદેહ મળી શક્યા નથી તેવા લોકો માટે નેપાળી હિન્દુ પરંપરામાં રાખવામાં આવતી આ વિધિ છે [4].
દરમિયાન, નદીઓનાં જળસ્તર વધતાં NDRRMAએ દેશના પૂર્વ, મધ્ય અને પશ્ચિમ ભાગના અનેક જિલ્લાઓમાં નવો પૂર ચેતવણી નોટિસ બહાર પાડીને નદીકિનારે રહેતા લોકોને સતર્ક રહેવા અને સાવચેતીના પગલાં લેવા અપીલ કરી હતી [1]. નુવાકોટ અને રાસુવામાં આકસ્મિક પૂરની ઊંચી શક્યતા હોવાનું તથા નાની નદીઓ અને ઝરણાંનું વહન વધવાની ધારણા હોવાનું સત્તામંડળે જણાવ્યું હતું [1]. મધ્ય નેપાળમાં તાપલેજુંગ, સંખુવાસભા, સોલુખુંબુ, ખોટાંગ, ઓખલઢુંગા, રામેછાપ, ડોલખા, સિંધુપાલચોક, કાવરેપાલાંચોક, લલિતપુર, ભક્તપુર, કાઠમંડુ અને ધાદિંગ અને પશ્ચિમ નેપાળમાં ગોરખા, લમજુંગ, ડોલ્પા, પૂર્વ રુકુમ, પશ્ચિમ રુકુમ, જાજરકોટ, દારચુલા, બૈતડી, ડડેલધુરા, ડોટી, કૈલાલી તથા કંચનપુર જિલ્લાઓ ચેતવણી હેઠળ છે [1]. કોશી, નારાયણી, બાગમતી, કર્ણાલી, મહાકાલી અને તેમની ઉપનદીઓ સહિતની નદીઓનાં જળસ્તરમાં પણ વધારો નોંધાયો છે [1].
સ્ત્રોત
- Nepal Flash Flood Death Toll Nears 1,000 as More Bodies Recovered (kashmirobserver.net)
- Bhote Koshi flood update: Death toll reaches 734, over 2,400 missing (english.nepalnews.com)
- Bhote Koshi floods: Death toll reaches 903, more than 4,200 still missing (english.nepalnews.com)
- Nepal Glacier Flood Toll Hits 1,252; Rescuers Hunt Underground Room Where 46 Workers May Survive (techtimes.com)
- Nepal flash floods aftermath updates: PM Shah links devastating ... (thehindu.com)