અમેરિકાએ ઈરાનના વૈશ્વિક નાણાકીય નેટવર્ક સામે મોટી કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગે વિશ્વભરના દેશોને ચેતવણી આપી છે કે જે દેશો ઈરાનને નાણાકીય કે વ્યાપારી ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખશે તેમને અમેરિકી પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
અમેરિકાના નાણામંત્રી સ્કોટ બેસન્ટે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાનનો હેતુ ઈરાનને આર્થિક રીતે એકલું પાડવાનો છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાની સરકારને નાણાકીય સહાય પહોંચાડતી કોઈપણ વ્યક્તિ, કંપની કે દેશને અમેરિકાની ડોલર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવાથી રોકવામાં આવશે. આ સાથે ઈરાનની આવકના માર્ગો બંધ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
બેસન્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે, "અમારું લક્ષ્ય ઈરાનની સરકારને ટેકો આપતી દરેક આર્થિક જીવનરેખાને કાપી નાખવાનું છે." તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાન સાથે વ્યવસાય કરતી કંપનીઓ અને દેશોને પોતાના સંબંધો પર ફરી વિચાર કરવા માટે દબાણ લાવવામાં આવશે.
આ પગલું અમેરિકાની ઈરાન વિરુદ્ધ "મેક્સિમમ પ્રેશર" નીતિનો વિસ્તાર છે. અમેરિકા લાંબા સમયથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને મિસાઈલ વિકાસને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરતું રહ્યું છે. આ પહેલા પણ અમેરિકા ઈરાન પર આર્થિક પ્રતિબંધ લાદી ચૂક્યું છે, પરંતુ આ વખતે ગૌણ પ્રતિબંધો દ્વારા અન્ય દેશોને પણ લક્ષ્ય બનાવવાનો સ્પષ્ટ સંકેત આપવામાં આવ્યો છે.
ગૌણ પ્રતિબંધો એવી વ્યવસ્થા છે જેમાં અમેરિકા કોઈ પ્રતિબંધિત દેશ સાથે વ્યાપાર કરતી બિન-અમેરિકી કંપનીઓ અથવા દેશો પર પણ કાર્યવાહી કરી શકે છે. આવી એન્ટિટીઓ અમેરિકાની નાણાકીય સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં, જે વૈશ્વિક વ્યવસાય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગે આ માહિતી તેના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પર પણ શેર કરી છે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, નાણામંત્રીએ સોમવારે ઈરાનના 'આર્થિક ગૂંગળામણ'ની યોજના રજૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ, અમેરિકા તેના પ્રતિબંધોનો અવકાશ વધારી રહ્યું છે અને જે દેશો આ અભિયાનમાં જોડાતા નથી તેમના માટે ગંભીર પરિણામોની ચેતવણી આપી છે.
નોંધનીય છે કે, 2015માં ઈરાન અને વિશ્વના છ દેશો વચ્ચે પરમાણુ કરાર (જેસીપીઓએ) થયો હતો, જેમાં ઈરાને પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરવાની સંમતિ આપી હતી, બદલામાં પ્રતિબંધો હળવા કરવાનું નક્કી થયું હતું. જોકે, 2018માં અમેરિકા તેમાંથી બહાર નીકળી ગયું અને ફરીથી કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા. અમેરિકાનો દાવો છે કે ઈરાન તેની પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ ચાલુ રાખી રહ્યું છે.
આ કાર્યવાહી ભૂરાજનીતિની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. ઈરાન સાથે સંબંધ ધરાવતા દેશો માટે આ એક મોટો પડકાર છે. આવનારા દિવસોમાં અન્ય દેશોની પ્રતિક્રિયા સામે આવતાં જ આ અભિયાનની અસરો સમજી શકાશે.