એપલના આઇફોન કીબોર્ડમાં લગભગ એક લાખ શબ્દો અને શબ્દસમૂહોની એક ગુપ્ત યાદી મળી આવી છે. આ યાદી કીબોર્ડના ઓટો-કરેક્ટ, પ્રિડિક્ટિવ ટેક્સ્ટ અને સ્વાઇપ ટાઇપિંગ દરમિયાન સૂચવવામાં આવતી નથી. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, યાદીમાં અશ્લીલ અને અપમાનજનક શબ્દો ઉપરાંત રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ શબ્દસમૂહોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે હિન્દીમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીના નામ પણ સ્વાઇપ ટાઇપિંગ દરમિયાન સૂચવવામાં આવતા નથી. જો કે, આ કોઈ ઔપચારિક પ્રતિબંધ નથી. વપરાશકર્તા આ શબ્દો જાતે લખીને સંદેશા કે ઇમેઇલ મોકલી શકે છે. આ ખુલાસાથી ટેક કંપનીઓની કાર્યપદ્ધતિ અને ડિજિટલ સંદેશાવ્યવહારની પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
આ યાદી શોધી કાઢનારા સંશોધક ડેરેક કૌફમેન તેને સેન્સરશીપનું હળવું સ્વરૂપ ગણાવે છે. તેમનું કહેવું છે કે એપલ જેવી મોટી કંપનીમાં નાના ફેરફારો પણ મોટી અસર કરી શકે છે.
યાદીમાં અપશબ્દો, માદક દ્રવ્યો, જાતીય પ્રવૃત્તિ અને હિંસા સંબંધિત શબ્દો ઉપરાંત ઘણા રાજકીય શબ્દસમૂહો પણ છે. જેમ કે અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે “ડિક્ટેટર ટ્રમ્પ” અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જો બિડેન માટે “સ્લીપી જો”. “જમણેરી ષડયંત્ર”, “તિબેટીયન સ્વતંત્રતા” અને “યુનાઇટેડ આયર્લેન્ડ” જેવા શબ્દસમૂહો પણ કીબોર્ડ સૂચનોમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.
આવી યાદીઓ વિવિધ ભાષાઓમાં અસ્તિત્વમાં છે. હિન્દીમાં નરેન્દ્ર મોદી અને રાહુલ ગાંધીના નામ, ફ્રેન્ચમાં “ઇમિગ્રેશન ખૂબ વધારે છે” અને “કબજા હેઠળના પ્રદેશો” જેવા શબ્દસમૂહો સ્વાઇપ ટાઇપિંગમાં સૂચવાતા નથી.
કેટલાક શબ્દો બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ તેના જેવા અર્થ ધરાવતા શબ્દોને મંજૂરી છે. કૌફમેનના મતે, એપલ લોકોને આકસ્મિક રીતે અશ્લીલ સંદેશા કે ઉશ્કેરણીજનક સૂત્રો લખવાથી રોકવા માંગે છે, પરંતુ યાદીમાં ઘણી અસંગતતાઓ છે. ઉદાહરણ તરીકે, અંગ્રેજી શબ્દ “સ્મટ” (અશ્લીલ સામગ્રી) માટે કીબોર્ડ “રીડ સ્મટ” સૂચવે છે, પરંતુ “રીડ ગે સ્મટ” સૂચવતું નથી.
કૌફમેનને સપ્ટેમ્બરમાં આ યાદી મળી. તેમણે જોયું કે સ્વાઇપ ટાઇપિંગ દરમિયાન “બેડ બોય” અને “વ્હાઇટ મેન” જેવા શબ્દો અટવાઇ જતા હતા, જ્યારે “બેડ ગર્લ” અને “બ્લેક મેન” સરળતાથી ટાઇપ થઈ જતા હતા. ત્યારબાદ તેમણે ઓપનએઆઈના કોડેક્સ અને એન્થ્રોપિકના ક્લાઉડ કોડનો ઉપયોગ કરીને iOS સિસ્ટમની તપાસ કરી અને આ છુપાયેલી યાદી શોધી કાઢી. તેમનો અંદાજ છે કે ચાઇનીઝ અક્ષરો સિવાય તેમાં લગભગ એક લાખ એન્ટ્રીઓ છે. રોઇટર્સે પણ સ્વતંત્ર તપાસ કરીને પુષ્ટિ કરી કે “યુનાઇટેડ આયર્લેન્ડ” અને “સ્લીપી જો” જેવા શબ્દો સ્વાઇપ ટાઇપિંગમાં સૂચવાતા નથી.
એજન્ટ AI સાયબર સિક્યુરિટી કંપની ટોલોમોના એન્જિનિયર મેટ સુઇચે પણ આ યાદી મેળવી છે. તેમણે કૌફમેનના તારણોની એપલના આંતરિક ડેટા સાથે સરખામણી કરી અને લગભગ સંપૂર્ણ મેળ ખાતી માહિતી મેળવી. તેમના મતે, આ યાદી ઘણા વર્ષોથી અસ્તિત્વમાં છે. આ દર્શાવે છે કે મેસેજિંગ એપ્સ દ્વારા થતો સંદેશાવ્યવહાર લાંબા સમયથી પ્રભાવ અને ફિલ્ટરિંગને આધીન છે.
ટેક કંપનીઓ પહેલા પણ આવા વિવાદોમાં ફસાઈ ચૂકી છે. વપરાશકર્તાઓએ iOSના પ્રિડિક્ટિવ ટેક્સ્ટ ફીચર અંગે ફરિયાદ કરી છે. આ અઠવાડિયે એક નોર્વેજીયન સિસ્ટમ એડમિનિસ્ટ્રેટરે “અલ-કાયદા”, “ઓશવિટ્ઝ” અને “હૂટર્સ” જેવા શબ્દો ધરાવતી યાદી શોધી કાઢી છે. આ પહેલા ગૂગલને તેના વિવાદાસ્પદ ઓટો-કમ્પ્લીટ સૂચનો માટે ટીકા અને મુકદ્દમાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. ગયા વર્ષે એપલને ત્યારે વિવાદનો સામનો કરવો પડ્યો જ્યારે આઇફોન પર “જાતિવાદી” શબ્દ બોલતી વખતે સ્ક્રીન પર થોડીક ક્ષણો માટે “ટ્રમ્પ” દેખાયો. કંપનીએ તેને ટેકનિકલ ભૂલ ગણાવી હતી.
આ નવી શોધે એ પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે કે ટેક કંપનીઓ કીબોર્ડ સૂચનોમાંથી કયા શબ્દો અને કયા આધારે દૂર કરે છે અને વપરાશકર્તાઓને આ પ્રક્રિયા વિશે જાણ કેમ કરવામાં આવતી નથી. જો કે, યાદીમાં સમાવિષ્ટ શબ્દોને મેન્યુઅલી ટાઇપ કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી.