કેનેડિયન કવયિત્રી અને લેખિકા એન કાર્સનને 2026નો સાહિત્યનો નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો છે. સ્વીડિશ એકેડેમીએ 8 ઑક્ટોબરે આ જાહેરાત કરી. તેમના સાહસિક અને સંશોધનાત્મક લેખન માટે, જે શાસ્ત્રીય પરંપરાઓ સાથે રમતિયાળ સંવાદ સાધે છે અને સમકાલીન સાહિત્યને નવું સ્વરૂપ આપે છે, તે બદલ તેમને આ સન્માન મળ્યું છે.
એન કાર્સનનો જન્મ 1950માં કેનેડાના ટોરોન્ટો શહેરમાં થયો હતો. તેમણે ટોરોન્ટો યુનિવર્સિટીમાંથી પ્રાચીન ગ્રીક સાહિત્યમાં પીએચડીની ડિગ્રી મેળવી હતી. 1981માં તેમણે ક્લાસિક્સ જર્નલમાં પોતાનો ડોક્ટરલ થીસીસ ‘ઓડી એટ એમો એર્ગો સમ’ પ્રકાશિત કર્યો હતો. તેમણે કવિ, નિબંધકાર, અનુવાદક અને વિદ્વાન તરીકેની ભૂમિકાઓ ભજવી છે અને વિવિધ યુનિવર્સિટીઓમાં શિક્ષણ પણ આપ્યું છે.
કાર્સને ક્યારેય પરંપરાગત સાહિત્યિક સીમાઓમાં પોતાને બાંધ્યા નથી. તેમના મતે કવિતા એક નિબંધ બની શકે છે અને પ્રાચીન દંતકથા સમકાલીન પ્રેમકથા બની શકે છે. તેમની સૌથી જાણીતી કૃતિ ‘ઓટોબાયોગ્રાફી ઑફ રેડ’ (1998)ને મહાન ગણવામાં આવે છે. આ શ્લોકબદ્ધ નવલકથા પ્રાચીન ગ્રીક પાત્ર ‘ગેરિઓન’ અને ‘હેરાકલ્સ’ની વાર્તા પર આધારિત છે, જેને કાર્સને કિશોરવયના એક સંવેદનશીલ છોકરાની તીવ્ર પ્રેમકથામાં પરિવર્તિત કરી છે. તેમનો કાવ્યસંગ્રહ ‘ગ્લાસ, આયર્ન, એન્ડ ગોડ’ (1995) પણ ખૂબ વખણાયો છે, જેમાંની લાંબી કવિતા ‘ધ ગ્લાસ એસેઝ’ વાચકો અને વિવેચકોને ખાસ ગમી છે. તેમણે ‘ઇલેક્ટ્રા’ અને ‘સેફો’ના ટુકડાઓનો અનુવાદ પણ કર્યો છે.
નોબેલ સમિતિએ નોંધ્યું કે કાર્સનનું લગભગ તમામ લેખન એક ભાષાશાસ્ત્રીના શબ્દો પ્રત્યેના જુસ્સા અને કવિના નવા અર્થો શોધવાના પ્રયાસના સંયોજન પર કેન્દ્રિત છે. તેઓ શબ્દોની વ્યુત્પત્તિને પોતાના કાર્યનું પ્રારંભિક બિંદુ માને છે. લેખિકા તરીકે તેઓ લેખનની નવી શક્યતાઓનો સહજતાથી અભ્યાસ કરે છે. તેઓ માત્ર સાહિત્ય પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા; કલાકારો, કોરિયોગ્રાફરો તેમજ ઓપેરા અને થિયેટર દિગ્દર્શકો સાથેના તેમના સહયોગે સાબિત કર્યું છે કે તેઓ સાહિત્યિક નિયમો અને અપેક્ષાઓથી કેટલા સ્વતંત્ર છે. 1990ના દાયકાથી આંતરરાષ્ટ્રીય કલાત્મક અને સાહિત્યિક મંચ પર તેમના કાર્યને ખૂબ મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
એન કાર્સનને મળેલો આ પુરસ્કાર માત્ર કવિતાને જ નહીં, પરંતુ એક એવી સાહિત્યિક વિચારધારાને મળેલી માન્યતા છે, જે દાયકાઓથી સાબિત કરી રહી છે કે જ્યારે સાહિત્ય વિવિધ શૈલીઓ વચ્ચેના બંધનો તોડે છે, ત્યારે નવી સર્જનાત્મકતાનો જન્મ થાય છે.